2023-03-27
The National Bank of Rwanda issued Regulation No. 61/2023 to establish a comprehensive risk management framework for deposit-taking microfinance institutions. The regulation mandates the implementation of structured frameworks addressing strategic, credit, operational, liquidity, market, and compliance risks, while assigning explicit oversight duties to boards of directors and senior management. It further standardizes internal controls, loan processing procedures, liquidity contingency planning, and compliance functions to ensure institutional stability and regulatory adherence.
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 320 AMABWIRIZA RUSANGE No 61/2023 YO KU WA 27/03/2023 ASHYIRAHO UBURYO BW’IMICUNGIRE Y’IBYATEZA INGORANE MU BIGO BY’IMARI ICIRIRITSE BYAKIRA AMAFARANGA ABITSWA ISHAKIRO UMUTWE WA MBERE: INGINGO RUSANGE Ingingo ya mbere: Icyo aya mabwiriza rusange agamije Ingingo ya 2: Isobanura UMUTWE WA II: IMICUNGIRE Y’IBYATEZA INGORANE Icyiciro cya mbere: Uburyo bw’imicungire y’ibyateza ingorane Ingingo ya 3: Kwemeza uburyo bw’imicungire y’ibyateza ingorane Ingingo ya 4: Gushyikiriza Banki Nkuru uburyo bw’imicungire y’ibyateza ingorane REGULATION No 61/2023 OF 27/03/2023 ESTABLISHING RISK MANAGEMENT FRAMEWORK FOR DEPOSIT-TAKING MICROFINANCE INSTITUTIONS TABLE OF CONTENTS CHAPTER ONE: GENERAL PROVISIONS Article one: Purpose of this regulation Article 2: Interpretation CHAPTER II: RISK MANAGEMENT Section one: Risk management framework Article 3: Approval of the risk management framework Article 4: Submission of risk management framework to the Central Bank RÈGLEMENT No 61/2023 DU 27/03/2023 ÉTABLISSANT LE CADRE DE GESTION DE RISQUES POUR DES INSTITUTIONS DE MICROFINANCE DE DÉPÔT TABLE DES MATIERES CHAPITRE PREMIER: DISPOSITIONS GÉNÉRALES Article premier: Objet du présent règlement Article 2: Interprétation CHAPITRE II: GESTION DE RISQUES Section première: Cadre de gestion de risques Article 3: Approbation du cadre de gestion de risques Article 4: Soumission du cadre de gestion de risques à la Banque Centrale
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 321 Ingingo ya 5: Ubugenzuzi bw’uburyo bw’imicungire y’ibyateza ingorane bukorwa n’inama y’ubutegetsi n’ubuyobozi Ingingo ya 6: Ibitagomba kubura mu bigize uburyo bw’imicungire y’ibyateza ingorane Ingingo ya 7: Politiki n’amabwiriza by’ikigo cyishyiriyeho Icyiciro cya 2: Ingorane zaturuka ku ngamba zafashwe Ingingo ya 8: Ubugenzuzi bukorwa n’inama y’ubutegetsi ku ngorane zaturuka ku ngamba zafashwe Ingingo ya 9: Imicungire y’abakozi Ingingo ya 10: Imicungire y’imishahara Ingingo ya 11: Ishoramari n’imishinga minini Ingingo ya 12: Guteganya ahazaza h’ikigo Article 5: Board of directors and management oversight of the risk magement framework Article 6: Key components of the risk management framework Article 7: Internal policies and procedures Section 2: Strategic risk Article 8: Board of directors oversight on strategic risk Article 9: Human resources management Article 10: Salary management Article 11: Investments and major projects Article 12: Forward-looking Article 5: Supervision du cadre de gestion de risques par le conseil d’administration et la direction Article 6: Les éléments essentiels du cadre de gestion de risques Article 7: Politiques et procédures internes Section 2: Risque stratégique Article 8: Supervision du risque stratégique par le conseil d’administration Article 9: Gestion des ressources humaines Article 10: Gestion des salaires Article 11: Investissements et projets importants Article 12: Prévoir en avance
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 322 Icyiciro cya 3: Ingorane zaturuka ku nguzanyo Ingingo ya 13: Gucunga ingorane zaturuka ku nguzanyo Ingingo ya 14: Politiki y’inguzanyo Ingingo ya 15: Inshingano z’inama y’ubutegetsi mu gucunga ingorane zaturuka ku nguzanyo Ingingo ya 16: Gusesengura dosiye isaba inguzanyo Ingingo ya 17: Ikiguzi cy’inguzanyo Ingingo ya 18: Kwemeza inguzanyo Ingingo ya 19: Kubika dosiye y’inguzanyo Ingingo ya 20: Ingwate Ingingo ya 21: Gukurikirana inguzanyo no kuzishyuza Section 3: Credit risk Article 13: Credit risk management Article 14: Credit policy Article 15: Responsibilities of the board of directors in credit risk management Article 16: Loan processing Article 17: Cost of the loan Article 18: Loan approval Article 19: Loan filing Article 20: Collateral Article 21: Loans follow up and recovery Section 3: Risque de crédit Article 13: Gestion de risque de crédit Article 14: Politique de crédit Article 15: Responsabilités du conseil d’administration dans la gestion de risques de crédit Article 16: Traitement des crédits Article 17: Coût du crédit Article 18: Approbation des crédits Article 19: Classement des dossiers de crédits Article 20: Garantie Article 21: Suivi et recouvrement des crédits
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 323 Icyiciro cya 4: Ingorane zaturuka ku mikorere Ingingo ya 22: Kurinda ikigo amakosa akorwa n’abantu Ingingo ya 23: Uburyo n’imikorere by’imbere mu kigo Ingingo ya 24: Imicungire y’amafaranga ari mu mutamenwa Ingingo ya 25: Imicungire y’amafaranga ari muri banki Ingingo ya 26: Imicungire y’ibikoresho n’amafaranga akoreshwa mu bikorwa Ingingo ya 27: Imicungire y’uburyo bukoreshwa n’imyishyuranire Ingingo ya 28: Imicungire y’amakuru y’ibaruramari Ingingo ya 29: Ibigize umutekano w’inyubako, uw’ibintu n’abantu bayirimo Section 4: Operational risk Article 22: Guarding the institution against failures of people Article 23: Internal processes and systems Article 24: Management of cash in vault Article 25: Management of cash at bank Article 26: Management of logistics and expenditures Article 27: Management of processes and transactions Article 28: Management of accounting information Article 29: Physical security features Section 4: Risque opérationnel Article 22: Garder l'institution contre les échecs des gens Article 23: Processus et systèmes internes Article 24: Gestion des liquidités dans le coffre-fort Article 25: Gestion des liquidités détenues à la banque Article 26: Gestion de la logistique et des dépenses Article 27: Gestion des processus et des transactions Article 28: Gestion des informations comptables Article 29: Éléments de sécurité physique
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 324 Ingingo ya 30: Uburyo bw’itumanaho no guhanahana amakuru Icyiciro cya 5: Ingorane zaturuka ku kubura amafaranga Ingingo ya 31: Inshingano z’inama y’ubutegetsi mu gucunga ingorane zaturuka ku kubura amafaranga Ingingo ya 32: Gahunda y’ibihe bidasanzwe yo gucunga ingorane zaturuka ku kubura amafaranga Icyiciro cya 6: Ingorane zaturuka ku miterere y’isoko Ingingo ya 33: Inshingano z’inama y’ubutegetsi mu gucunga ingorane zaturuka ku miterere y’isoko Ingingo ya 34: Uburyo bwo gupima no kugabanya ingorane zaturuka ku miterere y’isoko Icyiciro cya 7: Ingorane zaturuka ku kutubahiriza amategeko Article 30: Information and communication system Section 5: Liquidity risk Article 31: Responsibilities of the board of directors in liquidity risk management Article 32: Contingency plan to manage liquidity risk Section 6: Market risk Article 33: Responsibilities of the board of directors in market risk management Article 34: Approaches to measure and mitigate market risk Section 7: Compliance risk Article 30: Système d'information et de communication Section 5: Risque de liquidité Article 31: Responsabilité du conseil d’administration dans la gestion du risque de liquidité Article 32: Plan d’urgence de gestion du risque de liquidité Section 6: Risque de marché Article 33: Responsabilité du conseil d’administration dans la gestion du risque de marché Article 34: Approches pour mesurer et atténuer le risque de marché Section 7: Risque de conformité
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 325 Ingingo ya 35: Inshingano z’inama y’ubutegetsi mu gucunga ingorane zaturuka ku kutubahiriza amategeko Ingingo ya 36: Imikorere y’urwego rushinzwe kugenzura iyubahirizwa ry’amategeko Ingingo ya 37: Inshingano z’urwego rushinzwe iyubahirizwa ry’amategeko UMUTWE WA III: UBUGENZUZI BW’IMBERE MU KIGO Ingingo ya 38: Gahunda y’ubugenzuzi bw’imbere mu kigo Ingingo ya 39: Igitabo gisobanura amabwiriza agenga ubugenzuzi bw’imbere mu kigo Ingingo ya 40: Urutonde rw’ibyitabwaho mu bugenzuzi bw’imbere mu kigo Ingingo ya 41: Ubugenzuzi bw’imbere mu kigo mu ibaruramari Article 35: Responsibilities of the board of directors in compliance risk management Article 36: Organization of Compliance Function Article 37: Compliance Function responsibilities CHAPTER III: INTERNAL CONTROLS Article 38: Internal control framework Article 39: Internal control procedures’ manual Article 40: Internal control checklist Article 41: Internal control in accounting Article 35: Responsabilité du conseil d’administration dans la gestion du risque de conformité Article 36: Organisation de la fonction de conformité Article 37: Responsabilités de la fonction de conformité CHAPITRE III: CONTRÔLES INTERNES Article 38: Cadre de contrôle interne Article 39: Manuel des procédures de contrôle interne Article 40: Liste de vérification du contrôle interne Article 41: Contrôle interne en comptabilité
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 326 Ingingo ya 42: Ubugenzuzi bw’imbere mu kigo mu micungire y’inguzanyo Ingingo ya 43: Ubugenzuzi bw’imbere mu kigo mu isuzumamikorere no gukora raporo UMUTWE WA III: INGINGO ZINYURANYE N’IZISOZA Ingingo ya 44: Kubahiriza ibiteganywa n’aya mabwiriza Ingingo ya 45: Ingingo y’ururimi Ingingo ya 46: Ingingo ivanaho Ingingo ya 47: Gutangira gukurikizwa Article 42: Internal control in loans management Article 43: Internal control in evaluation and reporting CHAPTER III: MISCELLANEOUS AND FINAL PROVISIONS Article 44: Compliance with this regulation Article 45: Language provision Article 46: Repealing provision Article 47: Entry into force Article 42: Contrôle interne dans la gestion des crédits Article 43: Contrôle interne en matière d'évaluation et de rapport CHAPITRE III: DISPOSITIONS DIVERSES ET FINALES Article 44: Conformité avec le présent règlement Article 45: Disposition linguistique Article 46: Disposition abrogatoire Article 47: Entrée en vigueur
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 327 AMABWIRIZA RUSANGE No 61/2023 YO KU WA 27/03/2023 ASHYIRAHO UBURYO BW’IMICUNGIRE Y’IBYATEZA INGORANE MU BIGO BY’IMARI ICIRIRITSE BYAKIRA AMAFARANGA ABITSWA Banki Nkuru y’u Rwanda; Ishingiye ku Itegeko no 48/2017 ryo ku wa 23/09/2017 rigenga Banki Nkuru y’u Rwanda nk’uko ryavuguruwe kugeza ubu, cyane cyane mu ngingo zaryo, iya 6, iya 6bis, iya 8, iya 9, iya 10 n’iya 15; Ishingiye ku Itegeko No 072/2021 ryo ku wa 05/11/2021 rigenga ibigo by’imari iciriritse byakira amafaranga abitswa, cyane mu ngingo zaryo, iya 23, iya 24, n’iya 54; Isubiye ku mabwiriza rusange n° 02/2009 yo ku wa 27/05/2009 ryerekeye imitunganyirize y’imikorere y’ ibigo by’imari iciriritse; ISHYIZEHO AMABWIRIZA RUSANGE AKURIKIRA: UMUTWE WA MBERE: INGINGO RUSANGE REGULATION No 61/2023 OF 27/03/2023 ESTABLISHING RISK MANAGEMENT FRAMEWORK FOR DEPOSIT-TAKING MICROFINANCE INSTITUTIONS The National Bank of Rwanda; Pursuant to Law n° 48/2017 of 23/09/2017 governing the National Bank of Rwanda as amended to date, especially in Articles 6, 6bis, 8, 9, 10, and 15; Pursuant to Law n° 072/2021 of 05/11/2021 governing deposit-taking microfinance institutions, especially in Articles 23, 24, and 54; Having reviewed regulation n° 02/2009 of 27/05/2009 on the organisation of microfinance activity; ISSUES THE FOLLOWING REGULATION: CHAPTER ONE: GENERAL PROVISIONS RÈGLEMENT No 61/2023 DU 27/03/2023 ÉTABLISSANT LE CADRE DE GESTION DE RISQUES POUR LES INSTITUTIONS DE MICROFINANCE DE DÉPÔT La Banque Nationale du Rwanda; Vu la Loi no 48/2017 du 23/09/2017 régissant la Banque Nationale du Rwanda telle que modifiée à ce jour, spécialement en ses articles 6, 6bis, 8, 9 ,10 et 15; Vu la Loi no 072/2021 du 05/11/2021 régissant les institutions de microfinance de dépôt, spécialement en ses articles 23, 24 et 54; Revue le règlement n° 02/2009 du 27/05/2009 relatif a l’organisation de l’activite de microfinance; ÉMET LE RÈGLEMENT SUIVANT: CHAPITRE PREMIER : DISPOSITIONS GÉNÉRALES
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 328 Ingingo ya mbere: Icyo aya mabwiriza rusange agamije Aya mabwiriza rusange ashyiraho uburyo bwo gucunga ibyateza ingorane mu bigo by’imari iciriritse byakira amafaranga abitswa. Ingingo ya 2: Isobanura Muri aya mabwiriza rusange: (a) “Banki Nkuru” bivuga Banki Nkuru y’u Rwanda, urwego rw’ubugenzuzi; (b) «ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa» bivuga ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga y’abaturage cyangwa ay’abanyamuryango bacyo; (c) «isosiyete y’imari iciriritse yakira amafaranga abitswa» bivuga isosiyete ifite uburyozwe bugarukira ku migabane, yemerewe gukora imirimo yo kwakira amafaranga abitswa no gutanga inguzanyo; (d) «koperative y’imari iciriritse yakira amafaranga abitswa» bivuga koperative yemerewe gukora nka Article one: Purpose of this regulation This Regulation establishes risk management framework for deposit-taking microfinance institutions. Article 2: Interpretation In this regulation: a) “Central Bank” means the National Bank of Rwanda, the supervisory authority; b) “deposit-taking microfinance institution” means a microfinance institution taking deposits from the public or its members; c) “deposit-taking microfinance company” means a company limited by shares, licensed to undertake “activities of accepting deposits and granting loans; d) “deposit-taking microfinance cooperative” means a cooperative licensed as a savings and credit Article premier : Objet du présent règlement Le présent règlement etablit le cadre de gestion de risques dans des institutions de microfinance de dépôt. Article 2: Interprétation Dans le présent règlement : (a) «Banque Centrale» signifie la Banque Nationale du Rwanda, l’autorité de contrôle; (b) «institution de microfinance de dépôt» signifie une institution de microfinance qui accepte des dépôts du public ou de ses membres; (c) «société de microfinance de dépôt» signifie une société anonyme par actions, habilitée à exercer des activités d'acceptation de dépôts et d'octroi de crédits; (d) «coopérative de microfinance de dépôt» signifie une coopérative agréée comme coopérative d'épargne et de
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 329 koperative yo kuzigama no kuguriza; (e) «abagize ubuyobozi» bivuga abakozi bari mu buyobozi bukuru, bari ku rwego rwo hejuru cyangwa abakozi b’ingenzi b’ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa. Harimo: (i) umuyobozi mukuru; (ii) abakozi bo mu buyobozi bukuru batanga raporo ku nama y’ubutegetsi cyangwa ku makomite y’inama y’ubutegetsi; na (iii)abakozi bo mu buyobozi bukuru batanga raporo ku muyobozi mukuru. (f) “umunyamuryango” bivuga umuntu ku giti cye cyangwa ikigo gifite ubuzimagatozi bigize koperative y’imari iciriritse yakira amafaranga abitswa, amakoperative y’imari iciriritse yakira amafaranga abitswa agize ihuriro cyangwa amahuriro agize impuzamahuriro; cooperative; e) “member of management” means the management personnel, which are the high-level or key executives of the deposit-taking microfinance. These include: (i) the chief executive officer (CEO)/Managing Director (MD); (ii) senior executives reporting to the board of directors or to the board committees; and (iii)senior executives reporting to the chief executive officer (CEO) or Managing Director (MD). f) “member” means an individual or legal entity that constitutes a deposit-taking microfinance cooperative, deposittaking microfinance cooperatives which constitute a union or unions that constitute a federation; crédit; (e) «membre de la direction» signifie le personnel de direction qui sont les cadres supérieurs de l’institution de microfinance de dépôt. Ceux-ci sont: (i) le directeur général (DG); (ii) les cadres supérieurs répondant au conseil d’administration ou aux comités du conseil d’administration; et (iii)Les cadres supérieurs répondant au directeur général (DG). (f) «membre» signifie une personne physique ou morale qui constitue une coopérative de microfinance de dépôt, des coopératives de microfinance de dépôt qui constituent une union ou des unions qui constituent une fédération;
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 330 (g) “inguzanyo itishyurwa neza” bivuga (i) inguzanyo ifite nibura icyiciro kimwe cyo kwishyura cyangwa igice cyacyo kitishyuwe mu minsi 30 ku makoperative y’imari iciriritse yakira amafaranga abitswa; (ii) inguzanyo ifite nibura icyiciro kimwe cyo kwishyura cyangwa igice cyacyo kitishyuwe mu minsi 90 ku masosiyete y’imari iciriritse yakira amafaranga abitswa; (h) “kugira imigabane igaragara” bivuga imigabane umuntu afite mu kigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa ku buryo butaziguye cyangwa buziguye, ari wenyine cyangwa ari kumwe n’abandi ihwanye nibura na gatanu ku ijana (5%) y’imari shingiro yacyo cyangwa by’uburenganzira bwo gutora cyangwa imuhesha ububasha bwo kugira uruhare mu ifatwa ry’ibyemezo mu micungire y’icyo kigo; (i) “uruhare rugaragara” bivuga ububasha bwo kugira uruhare mu gufata ibyemezo ku mikorere na g) “non-performing loan” means (i) a loan with at least one unpaid installment in full or in part within 30 days for deposittaking microfinance cooperatives; (ii) a loan with at least one unpaid installment in full or in part within 90 days for deposittaking microfinance companies; h) “significant shareholding” means shareholding in a deposit-taking microfinance institution where a person, directly or indirectly, whether alone or in conjunction with others, holds at least five per cent (5%) of the equity capital or voting rights of such institution or has a holding that enables the person to exercise significant influence in the management of the institution; i) “significant influence” means the power to participate in operating and (g) «crédit non performant» signifie (i) un crédit avec au moins un versement impayé en totalité ou en partie dans les 30 jours pour les coopératives de microfinance de dépôt; (ii) un crédit avec au moins un versement impayé en totalité ou en partie dans les 90 jours pour les sociétés de microfinance de dépôt; (h) «tenue des actions significatives» signifie une participation dans une institution de microfinance de dépôt lorsqu’une personne, directement ou indirectement, soit seule ou conjointement avec d’autres, détient au moins cinq pour cent (5%) du capital ou des droits de vote de cette institution ou a une participation qui permet à cette personne d’exercer une influence significative dans la gestion de l’institution; (i) «influence significative» signifie le pouvoir de participer aux décisions des opérations et de la politique financière
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 331 politiki byerekeranye n’imari y’ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa; (j) “umuntu ufitanye isano n’ikigo” hakubiyemo, bitabangamiye ibiteganywa n’itegeko rigenga ibigo by’imari iciriritse byakira amafaranga abitswa: (i) umunyamigabane ufite imigabane igaragara, ugize inama y’ubutegetsi, uri mu buyobozi, umukozi ndetse n’uwo bashakanye, uwo bafitanye isano itaziguye cyangwa iziguye kugeza ku gisanira cya kabiri; (ii) ugize inama y’ubutegetsi, ugize komite zatowe, uri mu buyobozi, umukozi ndetse n’uwo bashakanye, uwo bafitanye isano itaziguye cyangwa iziguye kugeza ku gisanira cya kabiri muri koperative y’imari iciriritse yakira amafaranga abitswa. (k) “abantu bahujwe n’inyungu” bivuga abantu babiri cyangwa benshi cyangwa ibigo bifite ubuzimagatozi financial policy decisions of a deposittaking microfinance institution; j) “related party” without prejudice to the provisions of law governing deposit taking microfinance institutions: (i) a significant shareholder, member of board of directors, member of management, staff and their spouse, family member on direct line or collateral line up to the second degree in a deposit-taking microfinance company; (ii) a member of board of directors, member of elected committees, member of management, staff and their spouse, family member on direct line or collateral line up to the second degree in a deposit-taking microfinance cooperative. k) “interconnected parties” means two or more natural persons or legal entities if: d’une institution de microfinance de dépôt; (j) «personne apparentée» comprend, sans préjudice aux dispositions de la loi régissant les institutions de microfinance de dépôt: (i) dans une société de microfinance de dépôt: un actionnaire important, un directeur, un membre de la direction, un membre du personnel et son époux, membre de la famille en ligne directe ou collatérale jusqu’au deuxième degré; (ii) dans une coopérative de microfinance de dépôt: un directeur, un membre du comité élu, un membre de la direction, un membre du personnel et son époux, membre de la famille en ligne directe ou collatérale jusqu’au deuxième degré. (k) «personnes liées» signifie deux ou plusieurs personnes physiques ou morales lorsque:
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 332 iyo: (i) umwe agenzura undi cyangwa abandi bose mu buryo butaziguye cyangwa buziguye; (ii) bafitanye imikoranire ku buryo iyo umwe agize ibibazo mu rwego rw’imari, undi cyangwa abandi bose bagira ibibazo byo kwishyura; (l) “umuntu w’imbere mu kigo” bivuga umunyamigabane ufite imigabane igaragara, ugize komite zatowe, uri mu nama y’ubutegetsi, uri mu buyobozi, umukozi w’ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa n’abandi bantu bahujwe n’inyungu; (m)“ugurizwa umwe” bivuga umuntu ku giti cye, itsinda cyangwa ikigo gifite ubuzima gatozi n’abandi bantu bahujwe n’inyungu bahawe inguzanyo n’ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa; (n) “koperative nini y’imari iciriritse yakira amafaranga abitswa” bivuga koperative y’imari iciriritse yakira (i) one controls the other or the entire group, directly or indirectly; (ii) they are so interrelated that, if one of them is experiencing financial problems, the other or all of the others encounter repayment difficulties; l) “insider” means a significant shareholder, member of elected committees, director, member of management, staff member of the deposit-taking microfinance institution and their interconnected parties; m) “single borrower” means a natural person, group or entity and their interconnected parties that have obtained a credit from a deposit-taking microfinance institution; n) “large deposit-taking microfinance cooperative” means a deposit-taking microfinance cooperative with total (i) l’une contrôle l’autre ou tout le groupe, directement ou indirectement; (ii) ils sont tellement interdépendantes que, si l’une d’entre elles a des problèmes financiers, l’autre ou tous les autres éprouvent des difficultés de paiement; (l) «initié» signifie un actionnaire important, un membre du comité élu, un directeur, un membre de la direction, un membre du personnel de l'institution de microfinance de dépôt et leurs parties interconnectées; (m)«emprunteur unique» signifie une personne physique, un groupe ou une entité et leurs parties interconnectées qui ont obtenu un crédit auprès de l’institution de microfinance de dépôt; (n) «coopérative de microfinance de dépôt de grande taille» signifie une coopérative de microfinance de dépôt
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 333 amafaranga abitswa ifite umutungo rusange ungana cyangwa uri hejuru ya 20.000.000.000 FRW; (o) «ingoranze zaturuka ku nguzanyo» bivuga ibyateza ingorane biriho cyangwa bishobora kubaho ku nyungu no ku mari shingiro kubera ko uwahawe umwenda ananiwe kubahiriza ibikubiye mu masezerano n’ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa cyangwa uwahawe umwenda ku bundi buryo ananiwe kurangiza ibyo agomba nk’uko byumvikanweho; (p) “ingorane zaturuka ku kubura mafaranga” bivuga ibyateza ingorane biriho cyangwa bishobora kubaho ku nyungu no ku mari shingiro biturutse ku kuba ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa nta bushobozi gifite bwo kwishyura imyenda yacyo iyo igeze igihe cyo kwishyurwa itagize ibihombo bitemewe. Izo ngorane zituruka ku igabanuka rituruka ku mitungo y’amafaranga idahagije mu kuzuza inshingano zacyo; (q) “ingorane zaturuka ku miterere y’isoko” bivuga ibyateza ingorane assets equal to or above FRW 20,000,000,000; o) “credit risk” means the current or prospective risk to earnings and capital arising from an obligor’s failure to meet the terms of any contract with a deposit-taking microfinance institution or if an obligor otherwise fails to perform as agreed; p) “liquidity risk” means the current or prospective risk to earnings and capital arising from a deposit-taking microfinance institution’s inability to meet its liabilities when they fall due without incurring unacceptable losses. It arises when the cushion provided by the liquid assets are not sufficient to meet its obligations; q) “market risk” means is the risk that the value of on and off-balance sheet ayant total des actifs egal ou supérieur à 20.000.000.000 FRW ; (o) « risque de crédit » signifie le risque actuel ou éventuel aux profits et au capital résultant de défaut du débiteur d’honorer les termes de tout contrat conclu avec une institution de microfinance de dépôt ou lorsque le débiteur faillit autrement de respecter son engagement tel que convenu; (p) « risque de liquidité » signifie le risque actuel ou éventuel aux profits et au capital résultant du défaut de l’institution de microfinance de dépôt d’honorer ses engagements lorsque ces engagements arrivent à échéance sans encourir des pertes inacceptables. Cela arrive lorsque la diminution découle de l’insuffisance des avoirs réalisables pour remplir ses obligations; (q) « risque du marché » signifie le risque dont la valeur des actifs et du passif et
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 334 byerekeye agaciro k’imitungo y’ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa iri mu ifoto y’umutungo cyangwa itari mu ifoto y’umutungo byagira ingaruka mbi bitewe n’imigendekere y’ibiciro cyangwa ibipimo ku isoko nk’ibipimo by’inyungu, ibiciro by’ivunjisha, ibiciro by’imigabane ku isoko ry’imari, imitangire y’inguzanyo n’ibiciro by’ibicuruzwa byateza igihombo ku nyungu n’imari; (r) “ingorane zaturuka ku mikorere” bivuga igihombo kiziguye cyangwa kitaziguye kiba giturutse ku kuba nta bugenzuzi bw’imbere mu kigo buhari cyangwa ubuhari bukaba budahwitse, ku bantu cyangwa giturutse ku bintu byo hanze cyangwa ku bindi biza. Gishobora guturuka ku kudakurikiza bugenzuzi bw’imbere mu kigo; (s) “ingorane zaturuka ku kudakurikiza amategeko” bivuga ibyateza ingorane biriho cyangwa byabaho ku nyungu n’imari shingiro biturutse ku kutubahiriza cyangwa kudakurikiza amategeko, amabwiriza, imikorere yagenwe cyangwa ibipimo ngenderwaho by’imyitwarire byashyizweho n’urwego positions of a deposit-taking microfinance institution will be adversely affected by movements in market rates or prices such as interest rates, foreign exchange rates, equity prices, credit spreads and/or commodity prices resulting in a loss to earnings and capital; r) “operational risk” means the risk of direct or indirect loss resulting from the absence or inadequacy of the internal control process, persons and systems or due to an external event or other disasters. It may result from breach of internal controls; s) “compliance risk” means the current and prospective risk to earnings or capital arising from violations of, or non-conformance with laws, rules, regulations, prescribed practice, or ethical standards issued by the regulator from time to time and other applicable legislation. It also arises in situations where the laws or rules du hors bilan de l’institution de microfinance de dépôt sera négativement affectée par la fluctuation des taux du marché ou les prix tels que le taux d’intérêt, le taux de change, les prix des capitaux propres, la répartition du crédit et ou les prix des produits résultant de la perte aux profits et au capital; (r) « risque opérationnel » signifie le risque de perte directe ou indirecte découlant de l’absence ou l’insuffisance des procédures de contrôle interne, des personnes et des systèmes ou qui est causé par un événement externe ou d’autres catastrophes. Il peut découler de la violation des contrôles internes; (s) « risque de conformité » signifie le risque actuel ou éventuel aux profits et au capital résultant des violations ou de non conformités aux lois, règles, règlements, pratique prescrite ou des normes de conduite édictées de temps en temps par le régulateur et autres lois applicables. Le risque de conformité découle également des situations où les
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 335 rw’ubugenzuzi mu bihe bitandukanye ndetse n’andi mategeko areba ikigo. Ibyateza ingorane zaturuka ku kutubahiriza amategeko bibaho kandi iyo amategeko cyangwa amabwiriza agenga ibicuruzwa bimwe cyangwa ibikorwa by’abakiliya b’ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa bishobora kuba bidasobanutse cyangwa bitarageragejwe; (t) “ingorane zaturuka ku ngamba zafashwe” bivuga ingaruka ziriho cyangwa zabaho ku nyungu cyangwa ku mari shingiro biturutse ku byemezo bibi mu mirimo, kudashyira mu bikorwa ibyemezo mu buryo nyabwo cyangwa ibura ry’ibisubizo ku mpinduka zerekeye urwego. UMUTWE WA II: IMICUNGIRE Y’IBYATEZA INGORANE Icyiciro cya mbere: Uburyo bw’imicungire y’ibyateza ingorane Ingingo ya 3: Kwemeza uburyo bw’imicungire y’ibyateza ingorane (1) Ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa kigomba gutegura, gushyira mu nyandiko no governing certain deposit-taking microfinance institution products or activities of its clients may be ambiguous or untested; t) “strategic risk” means the current and prospective impact on earnings or capital arising from adverse business decisions, improper implementation of decisions, or lack of responsiveness to industry changes. CHAPTER II: RISK MANAGEMENT Section one: Risk management framework Article 3: Approval of the risk management framework (1) The deposit-taking microfinance institution shall design, document and implement a comprehensive risk lois et les règles régissant certains produits de l’institution de microfinance de dépôt ou les activités des clients de l’institution de microfinance de dépôt peuvent être ambigües ou incertaines; (t) « risque stratégique » signifie l’impact actuel ou éventuel sur les profits ou sur le capital découlant des mauvaises décisions dans les activités, de l’exécution inappropriée des décisions ou de l’absence de réactions des changements dans le secteur. CHAPITRE II: GESTION DE RISQUES Section première: Cadre de gestion de risques Article 3: Approbation du cadre de gestion de risques (1) L'institution de microfinance de dépôt doit concevoir, documenter et mettre en œuvre un cadre global de gestion de
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 336 gushyira mu bikorwa uburyo bw’imicungire y’ibyateza ingorane, bwemejwe kandi bugenzurwa n’inama y’ubutegetsi. (2) Ubwo buryo bugomba kuba bukubiyemo politiki, amabwiriza y’imbere mu kigo, imiterere ndetse n’uburyo bwo kumenya, gupima, gusuzuma, koroshya cyangwa kugenzura, gukurikirana no gutanga raporo ku gihe ku bintu byose bifatika byateza igihombo. (3) Uburyo bw’imicungire y’ibyateza ingorane bugomba kuba bujyanye n’imiterere y’ibyateza ingorane, ingano n’urwego rw’ikigo kandi bugomba gutanga isura irambuye y’ibyateza ingorane byose bigaragara mu nzego zose z’ikigo. Ingingo ya 4: Gushyikiriza Banki Nkuru uburyo bw’imicungire y’ibyateza ingorane (1) Buri kigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa kigomba kumenyesha Banki Nkuru uburyo bw’imicungire y’ibyateza ingorane. (2) Mu gihe Banki Nkuru ibonye ko hari ibyuho mu buryo bw’imicungire management framework, approved and overseen by the board of directors. (2) The framework shall include the policies, procedures, structures and systems to identify, measure, evaluate, mitigate or control, monitor, and report all material risks on a timely basis. (3) The risk management framework should be corresponding with the institution’s risk profile, size and level of complexity, and should provide a view of all material risks across the whole institution. Article 4: Submission of risk management framework to the Central Bank (1) Every deposit-taking microfinance institution shall submit its complete risk management framework to the Central Bank for notification. (2) In case the Central Bank finds some deficiencies in the submitted risk risques approuvé et supervisé par le conseil d’administration. (2) Le cadre doit comprendre les politiques, procédures, structures et systèmes permettant d'identifier, de mesurer, d'évaluer, d'atténuer ou de contrôler, de surveiller et de signaler àtemps tous les risques importants. (3) Le cadre de gestion de risques doit être proportionnel au profil de risque, à la taille et au niveau de complexité de l'institution et doit permettre de prendre en compte tous les risques importants de l'institution. Article 4: Soumission du cadre de gestion de risques à la Banque Centrale (1) Toute institution de microfinance de dépôt soumet son cadre complet de gestion de risques à la Banque Centrale pour notification. (2) Au cas où il y a des lacunes dans le cadre de gestion de risques soumis, la
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 337 y’ibyateza ingorane, imenyesha ikigo ikigaragariza ibikwiye gukosorwa. (3) Impinduka zose zigaragara zaba k’uburyo bw’imicungire y’ibyateza ingorane zimenyeshwa Banki Nkuru mu minsi 15 inama y’ubutegetsi yemeje izo mpinduka. Ingingo ya 5: Ubugenzuzi bw’uburyo bw’imicungire y’ibyateza ingorane bukorwa n’inama y’ubutegetsi n’ubuyobozi (1) Inama y’ubutegetsi hamwe n’ubuyobozi bagomba gukora ubugenzuzi buhamye kandi bunoze ku ishyirwa mu bikorwa ry’uburyo bw’imicungire y’ibyateza ingorane no ku mabwiriza, imiterere, uburyo bw’imikorere ndetse n’ubugenzuzi bikenewe ngo bushyirwe mu bikorwa. (2) Inama y’ubutegetsi ifite inshingano zikurikira: (a) gusuzuma buri gihe uburyo bw’imicungire y’ibyateza ingorane; management framework, it shall provide feedback incorporating issues to be addressed. (3) Any subsequent significant changes to the risk management framework is submitted to the Central Bank within 15 days of the approval of the changes by the Board of Directors. Article 5: Board of Directors and management oversight of the risk management framework (1) The board of directors and the management shall exercise active and effective oversight of the implementation of the risk management framework and the procedures, structure, systems, and controls necessary for such implementation. (2) The board of directors is responsible for: (a) regularly reviewing the risk management framework; Banque Centrale doit en informer l’institution pour correction. (3) Toute modification significative ultérieure au cadre de gestion des risques est soumise à la Banque Centrale dans les 15 jours suivant leur approbation au sein du Conseil d’Administration. Article 5: Supervision du cadre de gestion de risques par le conseil d’administration et la direction (1) Le conseil d’administration et la direction doivent exercer une surveillance active et efficace de la mise en œuvre du cadre de gestion de risques et des procédures, de la structure, des systèmes et contrôles nécessaire pour la mise en oeuvre. (2) Le conseil d’administration est responsable de: (a) examiner régulièrement le cadre de gestion de risques;
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 338 (b) kwemeza ingano y’ibyateza ingorane n’ ikigero cy’ibyateza ingorane ikigo gishobora gukoreramo; (c) kumenya ibyateza ingorane biriho ubu n’ibigenda bivuka; (d) guteza imbere uburyo bwo gusuzuma no gupima ibyateza ingorane; (e) gushyiraho politiki, imikorere n’izindi ngamba z’ubugenzuzi mu rwego rwo koroshya no gukumira ibyateza ingorane; (f) gukurikirana uko ikigo gihagaze n’ibyateza ingorane ugereranyije n’ikigero ntarengwa byemejwe by’ibyateza ingorane ikigo gishobora gukoreramo; (g) kumenyekanisha uburyo bw’imicungire y’ibyateza ingorane mu kigo hose no gushyiraho umuco uhamye wo gucunga ibyateza ingorane. (3) Imiterere ikigo gifite mu kugenzura ibyateza ingorane, ishobora kuba (b) approving the institution’s risk appetite and risk tolerance; (c) identifying current and emerging risks; (d) developing risk assessment and measurement systems; (e) establishing policies, practices and other control mechanisms to mitigate and manage risks; (f) monitoring positions and exposures against approved risk tolerance limits; (g) communicating the framework through the institution and establishing a sound risk management culture throughout the institution. (3) The risk management structure of an institution may include a board (b) approuver la propension et la tolérance au risque; (c) identifier de risques actuels et émergents; (d) élaborer des systèmes d'évaluation et de mesure de risques; (e) établir des politiques, pratiques et autres mécanismes de contrôle pour atténuer et gérer les risques; (f) surveiller les positions et les expositions aux risques par rapport aux limites de tolérance au risque approuvées; (g) communiquer le cadre dans l'institution et établir une bonne culture de gestion de risques dans l'institution. (3) La structure de gestion de risques d'une institution peut comprendre un comité
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 339 igizwe na komite y’inama y’ubutegetsi yo gukumira ibyateza ingorane cyangwa urwego rwigenga rwihariye rwo gukumira ibyateza ingorane rushinzwe gushyiraho ibikorwa byihariye, bigomba kuba bigendanye n’ingano y’ikigo n’urwego rwacyo rw’imikorere. (4) Banki Nkuru ishobora gusuzuma niba iyo miterere ihagije kandi ishobora gusaba ko hagira ibihindukamo. Ingingo ya 6: Ibintu by’ingenzi bigize uburyo bw’imicungire y’ibyateza ingorane Uburyo bw’imicungire y’ibyateza ingorane bw’ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa bugomba kuba bugaragaramo nibura ibi bikurikira : (a) ingorane zaturuka ku ngamba zafashwe; (b) ingorane zaturuka ku nguzanyo; (c) ingorane zaturuka ku mikorere; (d) ingorane zaturuka ku kubura amafaranga; (e) ingorane zaturuka ku miterere committee on risk management or an independent and dedicated risk management function responsible for undertaking specific activities, shall be commensurate with the size and complexity of the institution. (4) The Central Bank may assess whether such structure is adequate and may require modifications. Article 6: Key components of the risk management framework The risk management framework of a deposittaking microfinance institution shall cover at least the following aspects: (a) strategic risk; (b) credit risk; (c) operational risk; (d) liquidity risk; (e) market risk; du conseil d’administration sur la gestion de risques ou une fonction de gestion de risques indépendante et chargée d'entreprendre des activités spécifiques, doit être proportionnée à la taille et à la complexité de l'institution. (4) La Banque Centrale peut évaluer si une telle structure est adéquate et peut exiger des modifications. Article 6: Eléments essentiels du cadre de gestion de risques Le cadre de gestion de risques d'une institution de microfinance de dépôt doit couvrir au moins les aspects suivants : (a) le risque stratégique; (b) le risque de crédit; (c) le risque opérationnel; (d) le risque de liquidité; (e) risque de marché;
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 340 y’isoko; (f) ingorane zaturuka ku kudakurikiza amategeko; (g) ingorane zaturuka ku kwangirika kw’isura ry’ikigo; (h) Izindi ngorane zishobora kugenwa na Banki Nkuru. Ingingo ya 7: Politiki n’amabwiriza by’imbere mu kigo Ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa kigomba kugira nibura politiki n’amabwiriza bikurikira mu kigo byerekana uburyo ikigo n’ibyateza ingorane bicunzwe: (a) politiki y’inguzanyo; (b) politiki y’ubwizigame; (c) politiki yerekeye imicungire y’amafaranga ari mu kigo n’ishoramari; (d) politiki y’ikoranabuhanga; (e) politiki y’imitangire y’amasoko (f) compliance risk; (g) reputational risk; (h) other risks that the Central Bank may determine. Article 7: Internal policies and procedures The deposit-taking microfinance institution shall put in place at leat the following key internal policies and procedures indicating how the institution and its various risks are managed: (a) credit policy; (b) savings policy; (c) liquidity management and investment policy; (d) information technology policy; (e) procurement and logistics policy; (f) risque de conformité; (g) risque de réputation; (h) autres risques que la Banque Centrale peut déterminer. Article 7: Politiques et procédures internes L'institution de microfinance de dépôt doit mettre au moins en place les politiques et procédures internes clés suivantes indiquant comment l'institution et ses divers risques sont gérés: (a) politique de crédit; (b) politique d'épargne; (c) politique de gestion de liquidité et de placement; (d) politique des technologies de l'information; (e) politique de passation des marchés et
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 341 n’imicungire y’ibikoresho; (f) politiki y’inyungu ku migabane; (g) politiki y’imicungire y’abakozi n’ubutegetsi; (h) politiki y’imari n’ibaruramari; (i) politiki y’imicungire y’imbere na politiki y’ubugenzuzi bw’imbere mu kigo; (j) politiki igena itanga ry’amakuru ku byaha cyangwa indi myitwarire inyuranyije n’amategeko; (k) politiki y’ikusanya ry’imari shingiro; (l) politiki yo gushyiraho gahunda y’igenamigambi n’ingengo y’imari; (m)izindi politiki bitewe n’imiterere ya serivisi, uburyo bukoreshwa n’ibikorwa by’ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafarannga abitswa. Icyiciro cya 2: Ingorane zaturuka ku ngamba zafashwe (f) dividend policy; (g) human resources management and administration policy; (h) finance and accounting policy; (i) internal control policy and internal audit policy; (j) whistleblowing policy; (k) capital mobilization policy; (l) business plan and budget policy; (m)other policies depending on the complexity of products, processes, and operations of the deposit-taking microfinance institution. Section 2: Strategic risk de gestion de logistiques; (f) politique de dividendes; (g) politique de gestion des ressources humaines et de l'administration; (h) politique de gestion financière et comptable; (i) politique de contrôle interne et politique d'audit interne; (j) Politique de dénonciation; (k) la politique de mobilisation du capital; (l) la politique de plan d'affaires et du budget; (m)autres politiques en fonction de la complexité des produits, des processus et des opérations de l'institution de microfinance de dépôt. Section 2: Risque stratégique
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 342 Ingingo ya 8: Ubugenzuzi bukorwa n’inama y’ubutegetsi ku ngorane zaturuka ku ngamba zafashwe (1) Inama y’ubutegetsi ifite inshingano zo gutanga icyerekezo cy’ikigo. Icyerekezo n’inshingano by’ikigo bigomba kugaragaza umurongo ikigo kigenderaho mu gihe kiringaniye n’ikirekire. Inama y’ubutegetsi ifite inshingano rusange yo gutanga umurongo wizweho neza muri gahunda y’ibikorwa biteganyijwe igaragaza mu buryo busobanutse intego n’ibyo ikigo kigamije mu nzego zose z’ingenzi z’ibikorwa by’ikigo. (2) Inama y’ubutegetsi igomba gukurikirana ko gahunda y’ibikorwa yemejwe ishyirwa mu bikorwa uko bikwiye ikoresheje isuzumamikorere rihoraho mu bihe byagenwe. (3) Inama y’ubutegetsi igomba gushyiraho imiterere y’ubuyobozi bw’ikigo yerekana neza inshingano; ishyiraho uburyo bunoze bwo guhana amakuru kugira ngo igenamigambi ribashe gushyirwa mu bikorwa, kwemeza politiki zo kwirinda ingorane zaturuka ku ngamba Article 8: Board of Directors oversight on strategic risk (1) The board of directors is responsible for the strategic direction of the institution. The vision and mission of the institution shall reflect the direction in which the institution is heading in the medium to long term. It is the overall responsibility of the board of directors to provide the strategic direction documented in a strategic plan set out in clear terms objectives and goals in all major areas of the institution’s business. (2) The Board of directors shall ensure the approved strategic plan is well implemented through regular periodic assessment. (3) The board of directors shall ensure that the corporate governance structure clearly indicates lines of responsibilities and accountability; establish communication channels appropriate for effective implementation of the plans, approve strategic risk management policies and Article 8: Supervision du risque stratégique par le conseil d’administration (1) Le conseil d’administration est responsable de la direction stratégique de l'institution. La vision et la mission de l'institution doivent refléter la direction de l'institution à moyen et à long terme. Il incombe au conseil d’administration de fournir l'orientation stratégique de l’institution à travers un plan stratégique comprenant des buts et objectifs clairs dans tous les principaux domaines d'activité de l'institution. (2) Le conseil d’administration doit s'assurer que le plan stratégique adopté est bien mis en œuvre au moyen d'évaluations périodiques régulières. (3) Le conseil d'administration doit s'assurer que la structure de gouvernance indique clairement les lignes de responsabilités; établir des canaux de communication appropriés pour une mise en œuvre efficace des plans stratégiques, approuver les politiques de gestion de risques
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 343 zafashwe no kugenzura ko ubuyobozi bufite ubumenyi n’uburambe bihagije. Ingingo ya 9: Imicungire y’abakozi Ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa kigomba kugira politiki y’imicungire y’abakozi ikubiyemo nibura amakuru akurikira : (a) Imbonerahamwe y’imiterere y’inzego z’imirimo y’ikigo; (b) Amabwiriza yo gushaka abakozi bashya no kubatoza akazi; (c) Ibisobanuro birambuye by’uko abakozi bagenda bazamuka mu ntera haba kuzamuka mu ntera ku ngazi ntambike n’ingazi mpagarike; (d) Ibisabwa n’inshingano kuri buri mwanya w’akazi; (e) Imiterere y’imishahara n’ibyiciro by’imyanya y’imirimo; (f) ubundi buryo bw’ibihembo harimo n’amashimwe; (g) gahunda yo kuzamura ubushobozi ensure that management is sufficiently qualified and experienced. Article 9: Human resources management The deposit-taking microfinance institution shall put in place a human resources management policy containing at least the following information: (a) organizational structure of the institution; (b) recruitment and induction procedures; (c) details of staff career progression both horizontal and vertical promotions; (d) staff job profile; (e) salary grading and job classification; (f) any other reward system including bonuses; (g) capacity building plan defining instratégiques et s'assurer que la direction est suffisamment qualifiée et expérimentée. Article 9: Gestion des ressources humaines L'institution de microfinance de dépôt doit mettre en place une politique de gestion des ressources humaines contenant au moins les informations suivantes : (a) Structure organisationnelle de l'institution; (b) procédures de recrutement et d'intégration; (c) détails sur la carrière du personnel quant à la promotion horizontale que verticale; (d) Profil d’un poste d’emploi; (e) Classement des salaires et classification des postes d’emploi; (f) tout autre système de gratification, y compris des primes; (g) plan de renforcement des capacités
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 344 bw’abakozi isobanura uko hatangwa amahugurwa y’imbere mu kigo, amahugurwa yo mu gihugu n’abera ku rwego mpuzamahanga, amahugurwa ya kinyamwuga n’andi mahugurwa ajyanye n’akazi; (h) uburyo bw’isuzumamikorere ku bakozi; (i) guhindura abakozi mu myanya, kubamanura mu ntera no kubirukana; (j) amakosa atandukanye n’inzego z’ibihano bihabwa abakozi bayakoze. Ingingo ya 10: Imicungire y’imishahara no guhemba (1) Urwego rubifitiye ububasha rw’ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa rugomba kugena inzego z’imishahara y’abakozi mu kigo nyuma yo gukorerwa isuzuma ryimbitse. (2) Iryo suzuma rigomba kureba nibura ibi bikurikira: (a) ubushobozi bw’ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa cyane cyane inyungu house trainings, local and international trainings, professional courses, and any other job-related training program; (h) performance appraisal process of staff; (i) staff transfers, demotions, and dismissal; (j) various misconducts and levels of sanctions to staff. Article 10: Salary and remuneration management (1) The competent body of a deposittaking microfinance institution shall determine the salary levels of staff in the institution upon thorough assessment. (2) The assessment shall cover the following among others: (a) the performance of the deposittaking microfinance institution especially long term définissant les formations internes, les formations locales et internationales, cours professionels et tout autre programme de formation relatif à l’emploi; (h) le processus d'évaluation du personnel; (i) transferts du personnel, rétrogradations et licenciements; (j) diverses fautes et sanctions infligées au personnel. Article 10: Gestion des salaires et rémunérations (1) L'autorité compétente d'une institution de microfinance de dépôt détermine les niveaux de salaire du personnel de l’institution après une évaluation approfondie. (2) L'évaluation doit couvrir, entre autres: (a) la performance de l'institution de microfinance de dépôt, en particulier la rentabilité à long
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 345 z’igihe kirekire; (b) ubushobozi buteganyijwe bw’ikigo mu gihe kizaza mu rwego rwo gucunga izo nzego z’imishahara nk’uko bikubiye muri gahunda y’igenamigambi; (c) gukurikiza imiterere y’imishahara igenwa na politiki y’imishahara y’ikigo; (d) ikindi cyose kigaragara ko ari ingirakamaro. Ingingo ya 11: Ishoramari n’imishinga minini Mbere y’uko ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa gikora ishoramari rishya cyangwa undi mushinga munini, nibura ibi bikurikira bigomba kuba byuzuye: (a) gusuzuma niba ishoramari cyangwa umushinga bishoboka hakoreshejwe tekinike z’isesengura ry’imari zirimo uko amafaranga azakoreshwa mu gihe kizaza, agaciro nyako iyo mishinga ifite muri icyo gihe, igihe umushinga uzatangirira gutanga umusaruro n’ibindi; profitability; (b) the projected capacity of the institution in the future to manage such levels of salaries as detailed in the business plan; (c) refer to the salary structure as per the salary policy of the institution; (d) any other factor deemed important. Article 11: Investments and major projects Before the deposit-taking microfinance institution carries out new investment or any other major project, at least the following shall be satisfied: (a) examine the feasibility of the investment or project using the financial analysis techniques including future cashflows, Net Present Value, payback period and others; terme; (b) la capacité projetée de l'institution à l'avenir à gérer ces niveaux de salaires comme detailée dans le plan d'affaires; (c) se référer à la structure salariale selon la politique salariale de l'institution; (d) tout autre facteur jugé important. Article 11: Investissements et projets importants Avant que l’institution de microfinance de dépôt n’effectue de nouveaux investissements ou tout autre projet important, au moins les conditions suivantes doivent être remplies: (a) examiner la faisabilité de l'investissement ou du projet en utilisant les techniques d'analyse financière, y compris les flux de trésorerie futurs, la valeur actuelle nette, la période de récupérer les intérêts sur investment et d'autres;
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 346 (b) gukora ubushakashatsi ku kiguzi cy’ibishoboka gukorwa bitandukanye hagendewe ku isaranganya ry’imari shingiro y’ikigo; (c) kwinjiza ishoramari cyangwa imishinga mu igenamigambi; (d) kwinjiza ishoramari cyangwa imishinga mu ngengo y’imari izashorwa; (e) gukurikiza politiki y’ishoramari y’ikigo; (f) andi mabwiriza ya ngombwa. Ingingo ya 12: Guteganya ahazaza h’ikigo (1) Ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa ntikigomba gushyira ingufu zacyo ku mikorere y’igihe cyahise gusa mu gusesengura ikigero cy’ibyateza ingorane, ahubwo kigomba no kwifashisha ibipimo by’imikorere y’igihe cyahise kugira ngo kibashe guteganya imikorere myiza y’igihe kizaza. (2) Ikigo kizakoresha ibi bukurikira: (b) conducting research on various opportunity costs vis a vis the capital rationing of the institution; (c) fit the investments or projects in the business plan; (d) fit the investments or projects in the capital budget; (e) adhere to the investment policy of the institution; (f) any other relevant procedures. Article 12: Forward looking (1) The deposit-taking microfinance institution shall not only concentrate its efforts on the past performance in assessment of the risk profile but shall rather use the past performance indicators to be able to plan the future performance. (2) The institution shall use the following: (b) mener une recherche sur les divers coûts d'opportunité par rapport au rationnement du capital de l'institution; (c) intégrer les investissements ou projets dans le plan d'affaires; (d) intégrer les investissements ou projets dans le budget d’investissement; (e) respecter la politique d'investissement de l'institution; (f) toutes autres procédures pertinentes. Article 12: Prévoir en avance (1) L'institution de microfinance de dépôt doit non seulement concentrer ses efforts sur les performances passées dans l'évaluation du profil de risque, mais aussi utiliser les indicateurs de performance passés pour pouvoir planifier les performances futures. (2) L’institution doit utiliser les éléments suivants:
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 347 (a) icyerekezo, intumbero, ibiteganyijwe n’intego by’ikigo; (b) igenamigambi rigaragaza neza imikorere myiza iteganyijwe mu byerekeye imari; (c) gahunda y’ibikorwa yerekeye ibikorwa by’ingenzi mu gihe kizaza n’uburyo bizashorwamo imari; (d) isuzuma ryo kutajegajega; (e) ingaruka z’ibyateza ingorane byabaye mu gihe cyahise, muri iki gihe no mu gihe kizaza ku mikorere myiza iteganyijwe y’ikigo. Icyiciro cya 3: Ingorane zaturuka ku nguzanyo Ingingo ya 13: Gucunga ingorane zaturuka ku nguzanyo (1) Ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa kigomba kugira gahunda yizweho neza yo gucunga ingorane zaturuka ku nguzanyo igaragaza politiki n’amabwiriza yo (a) the institution’s vision, mission, objectives and goals; (b) the business plan clearly highlighting the projected financial performance; (c) action plan on future major activities and how they will be financed; (d) stress testing; (e) the implications of the past, present and future risks to the projected performance of the institution. Section 3: Credit risk Article 13: Credit risk management (1) The deposit-taking microfinance institution shall put in place a documented credit risk management program that states the policies and procedures to identify, measure, (a) la vision, la mission, les objectifs et les buts de l’institution; (b) le plan d'affaires mettant clairement en evidence les projections financières; (c) plan d'action pour les activités importantes futures et leur mode de financement; (d) test de résistance; (e) les implications de risques passés, présents et futurs sur le rendement prévu de l'institution. Section 3: Risque de crédit Article 13: Gestion du risque de crédit (1) L’institution de microfinance de dépôt doit mettre en place un programme documenté de gestion du risque de crédit qui décrit les politiques et les procédures permettant d'identifier,
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 348 gutahura, gupima, gukurikirana, koroshya no gucunga ingorane zaturuka ku nguzanyo, harimo politiki isobanutse yo gutanga inguzanyo, imicungire myiza y’inguzanyo, gucunga no guteganyiriza igihombo inguzanyo zitishyurwa neza hakurikijwe ishyira mu byiciro n’iteganyirizagihombo nk’uko bikubiye mu mabwiriza rusange akurikizwa. (2) Iyi gahunda igomba kuba ikubiyemo ingorane zikomoka mu bigize ifoto y’umutungo n’ibitabarirwa mu ifoto y’umutungo, gusobanura ibigenderwaho mu gufata ibyemezo ku nguzanyo ndetse n’indi myenda kandi iyo gahunda ikagaragaza uburyo ikigo kizihanganira ingorane zaturuka ku kutishyurwa kw’inguzanyo, harimo ibipimo ntarengwa ku byiciro bitandukanye by’inguzanyo, uburyo bwo gushyiraho ubwoko bw’inguzanyo butandukanye, ububasha bw’inzego zitandukanye mu kwemeza inguzanyo ndetse n’uburyo bwo kwishyuza inguzanyo. monitor, mitigate and manage credit risk, including a sound and prudent lending policy, strong portfolio quality management, management and provisioning for non-performing loans in compliance with classification and provisioning rules set forth in the applicable regulation. (2) The program shall cover risks from on and off-balance sheet items and define the criteria that guide decision-making on loans and other credit facilities and that reflect the institution’s tolerance for credit risk, including concentration limits, portfolio diversification methods, levels of delegation for loan approvals and collection procedures. mesurer, surveiller, atténuer et gérer le risque de crédit, y compris une politique de crédit saine et prudente, une gestion solide et de qualité du portefeuille, gestion et provision pour des crédits non performants en conformité avec les règles de classification et de provision telles que prèvues dans le règlement applicable. (2) Le programme doit couvrir de risques sur des éléments du bilan et ceux en dehors du bilan et définir les critères qui guident la prise de décisions sur les crédits et autres facilités des crédits et qui reflètent la tolérance au risque de crédit de l'institution, y compris les limites de concentration, les méthodes de diversification du portefeuille, les niveaux de délégation pour les approbations de crédits et les procédures de recouvrement.
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 349 Ingingo ya 14: Politiki y’inguzanyo Politiki y’inguzanyo igomba kugaragaramo nibura ibi bikurikira: (a) uburyo inguzanyo zitangwa n’inyandiko zisabwa; (b) ibisabwa mu kwemererwa n’ubwoko bw’imishinga ihabwa inguzanyo; (c) isuzuma ry’umukiriya cyangwa umunyamuryango no kumuhugura; (d) ibipimo ntarengwa ku byiciro bitandukanye by’inguzanyo; (e) ubwoko bw’inguzanyo n’ubwoko bw’ingwate zemerwa, ijanisha ry’inyungu, inshuro zo kwishyura n’ibindi bisabwa; (f) inguzanyo ntarengwa kuri buri bwoko bw’inguzanyo no ku ugurizwa umwe; (g) isuzuma ry’ubushobozi bw’abasaba inguzanyo hagendewe ku kureba ku myitwarire, ubushobozi, imari y’usaba, imiterere y’umushinga n’ingwate; Article 14: Credit policy The credit policy shall cover at least the following elements: (a) loan granting process and documentation; (b) eligibility criteria and types of business to be financed; (c) client or member evaluation and training; (d) loan concentration limits; (e) loan types and acceptable types of collateral, interest rates, frequency of payments, and other conditions; (f) maximum loan per product and per single borrower; (g) appraisal of borrowers’ ability to repay the loan using the criteria of character, capacity, capital, conditions, and collateral; Article 14: Politique de crédit La politique de crédits doit couvrir au moins les éléments suivants: (a) processus d’octroi des crédits et leur documentation; (b) critères d'éligibilité et types d'activités à financer; (c) évaluation et formation en faveur du client ou membre; (d) limites de concentration des crédits; (e) types des crédits et les types de garanties acceptables, taux d'intérêt, fréquence des paiements et autres conditions; (f) crédit maximum par produit et par emprunteur unique; (g) évaluation de la capacité des emprunteurs de rembourser le crédit en utilisant les critères de caractère, capacité, capital, conditions et garantie;
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 350 (h) ibipimo ntarengwa by’inguzanyo yemezwa kuri buri komite; (i) amategeko n’amabwiriza bigenga inguzanyo zihabwa umuntu w’imbere mu kigo; (j) amategeko n’amabwiriza bigenga kuvugurura inguzanyo; (k) amabwiriza akurikizwa mu gukurikirana inguzanyo zatanzwe no kuzishyuza. Ingingo ya 15: Inshingano z’inama y’ubutegetsi mu gucunga ingorane zaturuka ku nguzanyo (1) Inshingano z’inama y’ubutegetsi mu gucunga ingorane zaturuka ku nguzanyo zigomba kuba zikubiyemo ibikurikira: (a) gushyiraho politiki n’amabwiriza y’imitangire y’inguzanyo nk’ibigize gahunda rusange yo gucunga ingorane zaturuka ku nguzanyo; (b) gusobanura igipimo rusange cy’uburyo ikigo cyihanganira (h) maximum loan approval levels for each committee; (i) terms and conditions for insider lending; (j) terms and conditions for loan restructuring; (k) loan follow-up and recovery procedures. Article 15: Responsibilities of the board of directors in credit risk management (1) The responsibilities of the board of directors with regard to credit risk management shall include among others: (a) developing credit policies and credit administration procedures as a part of the overall credit risk management framework; (b) describing the institution’s overall credit risk tolerance; (h) les niveaux maximaux d'approbation des crédits pour chaque comité; (i) modalités et conditions du crédit aux initiés; (j) modalités et conditions de la restructuration des crédits; (k) les procédures de suivi et recouvrement des crédits. Article 15: Responsabilités du conseil d’administration dans la gestion de risques de crédit (1) Les responsabilités du conseil d’administration en ce qui concerne la gestion du risque de crédit comprennent, entre autres: (a) élaborer des politiques et des procédures de gestion des crédits dans le cadre global de la gestion du risque de crédit; (b) décrire la tolérance générale au risque de crédit de l'institution;
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 351 ingorane zaturuka ku kutishyurwa kw’inguzanyo; (c) kugenzura ko inguzanyo ikigo gitanga zubahiriza ibipimo ntarengwa kandi zijyanye n’imari shingiro ikigo gifite; (d) gushyiraho imiterere rusange y’urwego rutanga inguzanyo no gutanga ububasha bwo gutanga inguzanyo ku buyobozi na komite ishinzwe inguzanyo mu gihe ari ngombwa; (e) kugenzura ko ubuyobozi ndetse n’abantu bashinzwe imicungire y’ingorane zaturuka ku nguzanyo bafite ubunararibonye buhagije ndetse n’ubumenyi bubafasha gusohoza inshingano yo gucunga ibyateza ingorane; (f) kugenzura ko ikigo gishyira mu bikorwa amahame shingiro yumvikana afasha mu kumenya, gupima, gukurikirana no kugenzura ingorane zaturuka ku nguzanyo; (c) ensuring that institution’s significant credit risk exposure is maintained at prudent levels and consistent with the available capital; (d) setting up the overall lending authority structure and explicitly delegating credit sanctioning authority, where appropriate, to the management and the credit committee; (e) ensuring that management as well as individuals responsible for credit risk management possess expertise and knowledge to accomplish the risk management function; (f) ensuring that the institution implements sound fundamental principles that facilitate the identification, measurement, monitoring and control of credit risk; (c) veiller à ce que l'exposition importante au risque de crédit de l'institution soit maintenue à un niveau prudentiel et conforme au capital disponible; (d) mettre en place la structure globale de l'autorité chargée d’octroi de crédit et déléguer, de façon explicite, le pouvoir d’accorder des crédits à la direction et au comité des crédits, le cas échéant; (e) veiller à ce que la direction ainsi que les personnes responsables de la gestion du risque de crédit disposent d'une compétence et des connaissances nécessaires pour accomplir la fonction de gestion du risque; (f) veiller à ce que l'institution mette en œuvre des principes fondamentaux sains qui facilitent l'identification, la mesure, la surveillance et le contrôle du risque de crédit;
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 352 (g) kugenzura ko hashyizweho gahunda n’amabwiriza bikwiriye mu gucunga ingorane zaturuka ku nguzanyo; (h) kureba ko ubugenzuzi bw’imbere mu kigo busuzuma ibikorwa bijyanye no gutanga inguzanyo hagamijwe kugaragaza niba politiki n’amabwiriza bihagije cyangwa bidahagije kandi ko byubahirizwa; (i) gusuzuma ibipimo by’inguzanyo zihabwa abantu b’imbere mu kigo; (j) kwemeza inguzanyo zirenze igipimo cy’urwego rw’ubuyobozi rwasigiwe ububasha no kumenya imyenda y’amafaranga yatanzwe nubwo ikenewe kwitabwaho, ariko bikaba bitari biteganyijwe muri politiki isanzweho y’ikigo y’inguzanyo; (k) gusuzuma imiterere y’imicungire y’inguzanyo (g) ensuring that appropriate plans and procedures for credit risk management are in place; (h) ensuring that internal audit reviews the credit operations to assess whether or not the institution’s policies and procedures are adequate and being adhered to; (i) reviewing exposures to insiders; (j) ratifying exposures exceeding the level of the management authority delegated to management and be aware of exposures that, while worthy of consideration, are not within the ranges of existing credit policies of the institution; (k) reviewing trends in portfolio quality and the adequacy of (g) assurer la mise en place de plans et de procédures appropriés de gestion du risque de crédit; (h) veiller à ce que l’audit interne examine les opérations des crédits afin d'évaluer si les politiques et procédures de l'institution sont adéquates et respectées; (i) examiner les expositions à l'égard des initiés et de leurs personnes apparentées; (j) approuver les expositions au risque dépassant les limites d’approbation déléguée à la direction tout en étant conscient que, bien qu’elles sont à considérer, ne se situent pas dans les limites autorisées des politiques de crédit de l’institution; (k) analyser les tendances de la qualité du portefeuille et la
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 353 ndetse n’uko ikigo cyabaze iteganyirizagihombo rikwiye; (l) gukora urutonde rw’ibikubiye muri raporo y’ubuyobozi ku ngorane zaturuka ku kutishyurwa kw’inguzanyo n’inshuro iyo raporo ishyikirizwa inama y’ubutegetsi. (2) Inama y’ubutegetsi y’ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa igomba kureba ko ikigo gifite ubugenzuzi bw’imbere bukora neza kugira ngo kibashe gushyira mu bikorwa gahunda y’imicungire y’ingorane zaturuka ku nguzanyo, by’umwihariko gushyira mu byiciro inguzanyo no kubara iteganyirizagihombo kandi bikagaragazwa mu nyandiko z’imari. Ingingo ya 16: Gusesengura dosiye isaba inguzanyo (1) Mu rwego rwo kugabanya ingorane zaturuka ku kunanirwa kwishyura cyangwa ku kuba ingwate ku nguzanyo itabasha kubonwa, buri kigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa kigomba kugira uburyo institution’s provision for credit losses; (l) outlining the content and frequency of management report to the board of directors on credit risk management. (2) The board of directors of a deposittaking microfinance institution shall ensure that the institution has processes and internal controls to effectively implement the credit risk management program, in particular, to consistently classify loans and calculate provisions for loan losses and reflect the results in its financial statements. Article 16: Loan processing (1) To reduce the risk of loss from loan payment default or impossibility of realizing collaterals on a loan, every deposit-taking microfinance institution shall have a sound lending methodology that uses consistent conformité des provisions pour pertes sur crédits; (l) indiquer le contenu et la fréquence du rapport de la direction sur la gestion du risque de crédit au conseil d’administration. (2) Le conseil d’administration d'une institution de microfinance de dépôt doit veiller à ce que l'institution dispose de processus et de contrôles internes pour mettre en œuvre efficacement le programme de gestion du risque de crédit, notamment pour classer les crédits et calculer les provisions pour pertes sur crédits et refléter les résultats dans les états financiers. Article 16: Traitement des crédits (1) Pour réduire le risque de perte pour défaut de remboursement ou l'impossibilité de réaliser des garanties sur un crédit, chaque institution de microfinance de dépôt doit disposer d'une bonne méthodologie d’octroi des
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 354 buhamye bwo gutanga inguzanyo bwifashisha ibisabwa bikubiyemo nibura uburyo bwo gusuzuma ubushobozi bwo kwishyura hamwe n’ubushake bwo kwishyura inguzanyo usaba inguzanyo agaragaza, kwifashisha uburyo bw’isuzuma bujyanye n’imikorere iboneye y’ibigo by’imari iciriritse, harimo uburyo bwo gusuzuma ibibazo by’abagurizwa kandi amakuru bafitweho ari make ku byerekeye amafaranga binjiza cyangwa imishinga bifuza gukora. (2) Mu gusuzuma inguzanyo hagomba kwitabwa ku myifatire, ubushobozi bwo kwishyura no ku mafaranga usaba afite, imari shingiro yakusanyije, ingwate n’imiterere y’umushinga ndetse no gushakisha amakuru y’usaba ku mikoranire ye n’ibindi bigo by’imari. (3) Iyo ari inguzanyo zihawe itsinda zitanzwe n’ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa, isuzuma ry’ingorane zituruka ku inguzanyo rigomba no kugera ku banyamuryango bagize iryo tsinda. criteria that includes at least methods to evaluate the payment capacity and the willingness of the potential borrower to repay the loan, utilizing assessment methodologies in line with good microfinance practices, including methods to rightly assess the risk of borrowers with limited formal documentation about their income or their businesses. (2) By assessing the loans, the elements of Character, capacity to repay and cash flow, capital accumulation, collateral, and condition shall be considered and consulting credit information systems. (3) In the case of group loans extended by a deposit-taking microfinance institution, the credit risk assessment shall be extended to all members of the group. crédits qui utilise des critères cohérents notamment l'évaluation de la capacité et la volonté de l’emprunteur potentiel de rembourser le crédit, les bonnes pratiques de microfinance y compris des méthodes pour évaluer correctement le risque des emprunteurs qui n’ont pas des données suffisantes sur leurs revenus ou leurs affaires. (2) Les éléments suivants doivent être pris en compte pendant l’évaluation de crédits, notamment le caractère, la capacité de remboursement et les flux de trésorerie, l'accumulation de capital, la garantie et les conditions du crédit, et la consultation des systèmes d'information sur le crédit. (3) Dans le cas des crédits accordés au groupe de personnes par une institution de microfinance de dépôt, l'évaluation du risque de crédit est étendue à tous les membres du groupe.
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 355 Ingingo ya 17: Ikiguzi cy’inguzanyo Ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa kigomba kwita nibura ku bikurikira mu gihe kigena ibiciro by’inguzanyo gitanga: (a) ikiguzi cy’imirimo ikorwa; (b) imyifatire y’isoko ry’imari; (c) imiterere y’agaciro k’ifaranga; (d) Ibyateza ingorane muri buri bwoko bw’inguzanyo; (e) ikiguzi cy’amafaranga akoreshwa; (f) iteganyirizagihombo ry’inguzanyo zitishyurwa neza; (g) igereranya ry’inguzanyo ku basaba inguzanyo; (h) igipimo cy’urwunguko. Ingingo ya 18: Kwemeza inguzanyo Inguzanyo zose zigomba kwemezwa n’inzego zibifitiye ububasha hagendewe ku bipimo ntarengwa byo kwemeza inguzanyo nk’uko bikubiye muri politike y’inguzanyo y’ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa. Article 17: Cost of the loan The deposit-taking microfinance institution shall consider at least the following while determining the pricing of the credit facility: (a) the operational cost; (b) financial market behavior; (c) inflation behavior; (d) the risks that present each loan product; (e) cost of funds; (f) provision for non-performing loans; (g) the credit rating of borrowers; (h) profit margin. Article 18: Loan approval All credit facilities shall be approved by competent authorities depending on approval limits as detailed in the deposit-taking microfinance institution credit policy. Article 17: Coût du crédit L'institution de microfinance de dépôt prend en considération au moins les éléments suivants pour déterminer le prix de la facilité de crédit: (a) charge opérationnelle; (b) comportement des marchés financiers; (c) inflation; (d) les risques qu’a chaque produit de crédit; (e) coût des fonds; (f) provision pour crédits impayés; (g) la cote de crédit des emprunteurs; (h) marge bénéficiaire. Article 18: Approbation d’un crédit Tous les crédits doivent être approuvés par les autorités compétentes selon les limites d'approbation fixées comme prescript dans la politique de crédit de l'institution de microfinance de dépôt.
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 356 Ingingo ya 19: Kubika dosiye y’inguzanyo (1) Buri kigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa kigomba kugira ububiko bw’amadosiye y’inguzanyo zose burimo amakuru yose ndetse n’inyandiko zerekeye buri nguzanyo, hamwe na buri nguzanyo yasabwe itaremejwe. (2) Dosiye igomba kuba irimo amakuru ahagije ndetse n’ibisobanuro byerekeye ubusabe, isuzuma ry’ubusabe bw’inguzanyo n’icyemezo cyo gutanga inguzanyo cyangwa kuyimana, amakuru yerekeye umwirondoro w’ugurizwa, igipimo cy’imyenda ugurizwa afite icyo gihe n’amakuru y’usaba ku mikoranire ye n’ibindi bigo by’imari, amakuru yerekeye imari ku usaba inguzanyo harimo uko yagiye yinjiza anasohora amafaranga kugira ngo hagaragazwe inyungu ziva mu mirimo usaba asanzwe akora. (3) Amakuru akubiye muri dosiye y’inguzanyo agomba kubikwa nibura mu gihe cy’imyaka icumi nyuma y’uko hishyuwe igice cya nyuma cy’inguzanyo yatanzwe. Amadosiye y’inguzanyo ashobora kubikwa mu buryo bw’ikoranabuhanga. Article 19: Loan filing (1) Every deposit-taking microfinance institution shall keep a loan files archive containing all information and documents about each loan, as well as about each loan application that was not approved. (2) A loan file includes among others, documentation regarding the application, the assessment of the loan application and the decision to extend the loan or deny it, information on the identity of the borrower, the borrower’s current indebtedness level, and credit history of as per consultation to a credit information system, the financial information about the borrower containing the cash flow to estimate the income expected from the borrower’s main business activity. (3) Information contained in the loan file shall be kept for a period of at least ten years after payment of the last installment. The files may be kept in electronic form. Article 19: Archivage des dossiers de crédits (1) Chaque institution de microfinance de dépôt doit tenir une archive de dossiers de crédits contenant toutes les informations et documents relatifs à chaque crédit, ainsi que chaque demande de crédit qui n'a pas été approuvée. (2) Un dossier de crédit comprend entre autres, la documentation concernant la demande, l'évaluation de la demande de crédit et la décision d’accorder ou de refuser le crédit, des informations sur l'identité de l'emprunteur, le niveau d'endettement actuel de l'emprunteur et ses antécédents de crédit obtenus auprès du système d'information sur le crédit, les informations financières sur l'emprunteur y compris les flux de trésorerie pour estimer les revenus attendus de l'activité principale de l'emprunteur. (3) Les renseignements contenus dans le dossier de crédit doivent être conservés pendant une période d'au moins dix ans après le paiement de la dernière tranche. Les dossiers peuvent être conservés sous forme électronique.
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 357 Ingingo ya 20: Ingwate (1) Ibigo by’imari iciriritse byakira amafaranga abitswa bigomba kugena agaciro k’inguzanyo zigomba byanze bikunze gutangirwa ingwate. (2) Ingwate zigomba kwandikishwa ku mwanditsi mukuru cyangwa mu rundi rwego rubifitiye ububasha rwagenwe n’amategeko. (3) Ingwate zose zigomba kugira agaciro karuta ak’inguzanyo itanzwe nk’uko kemejwe n’umugenagaciro ubifitiye ububasha cyangwa komite ngenagaciro ishyirwaho n’ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa kandi ako gaciro ntikagomba kujya munsi y’agaciro fatizo gateganywa na politiki y’inguzanyo. (4) Ingwate zigomba gusurwa kenshi no gusuzumwa n’ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa kugira ngo cyemeze ko agaciro kazo n’uko zimeze bihuye n’ibiteganyijwe. (5) Mu gihe uwasabye inguzanyo yangije nkana ingwate, ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa Article 20: Collateral (1) Deposit-taking microfinance institutions shall determine the value of loan that compulsorily need to be provided for a collateral. (2) The collaterals shall be registered with the registrar general or any other competent authority designated by the law. (3) All collaterals shall have a value greater than the value of the granted loan as determined by the competent valuer or the valuation committee nominated by the deposit-taking microfinance institution and shall comply with the minimum value defined by the credit policy. (4) The collaterals shall be frequently visited and assessed by the deposittaking microfinance institution to ascertain that their value and conditions are still matching with the expectations. (5) In case the borrower deliberately damages the collateral, the deposittaking microfinance institution shall Article 20: Garantie (1) Les institutions de microfinance de dépôt doivent déterminer la valeur du crédit qui doit obligatoirement être couvert par une garantie. (2) Les garanties doivent être enregistrées auprès du registraire général ou de toute autre autorité compétente désignée par la loi. (3) Toutes les garanties doivent avoir une valeur supérieure à la valeur du crédit octroyé telle que déterminée par l'évaluateur compétent ou le comité d'évaluation désigné par l'institution de microfinance de dépôt et cette valeur ne doit pas être en dessous de la valeur définie par la politique de crédit. (4) Les garanties doivent être visitées et évaluées fréquemment par l'institution de microfinance de dépôt afin de s'assurer que leur valeur et leurs conditions sont toujours conformes aux attentes. (5) Dans le cas où l'emprunteur a délibérément endommagé la garantie, l'institution de microfinance de dépôt
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 358 kimufatira ibyemezo hakurikijwe politiki y’inguzanyo. Ingingo ya 21: Gukurikirana inguzanyo no kuzishyuza (1) Ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa kigomba gukomeza gukurikirana inguzanyo nyuma yo kuyitanga. Imikoreshereze myiza y’uwasabye inguzanyo igomba itangwaho raporo buri gihe. (2) Iyo uwahawe inguzanyo atishyuye, amabwiriza yo kuyishyuza agomba gukurikizwa uhereye ku imenyesha mu magambo, amabaruwa yo kwihanangiriza, gusura abahawe inguzanyo no kwifashisha inzira ziteganywa n’amategeko. (3) Mu gihe igipimo cy’inguzanyo zitishyurwa neza kirenze 10% cyangwa iyo ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa gifite inguzanyo zasibwe mu bitabo zihwanye na 20% by’igiteranyo cy’inguzanyo zose zasibwe n’izitari zishyurwa, icyo kigo kigomba gutegura no gushyikiriza Banki Nkuru, buri gihembwe, gahunda yo kwishyuza inguzanyo igaragaza neza take the measures against him or her in accordance with the credit policy. Article 21: Loans follow up and recovery (1) The deposit-taking microfinance institution shall continue following up the loan after disbursement. The performance of the borrower shall be reported regularly. (2) In case of default, the recovery procedures shall be followed including verbal communication, warning letters, visit of the borrowers and legal procedures. (3) In case the ratio of the non-performing loan exceeds 10% or the deposit-taking microfinance institution has accumulated written off loans equivalent to 20% of the sum of total written off and outstanding loans, the institution shall prepare and submit to the Central Bank on a quarterly basis, the recovery plan clearly showing the strategies to reduce the NonPerforming Loans ratio below 5% and doit prendre les mesures à son égard conformément à la politique de crédit. Article 21: Suivi et recouvrement des crédits (1) L'institution de microfinance de dépôt doit faire le suivi du crédit après le décaissement. La performance de l'emprunteur doit être communiquée régulièrement. (2) En cas de défaut de paiement, les procédures de recouvrement doivent être suivies y compris la communication verbale, des lettres d'avertissement, visite des emprunteurs et des procédures légales. (3) Dans le cas où le ratio des crédits non performants dépasse 10% ou si l'institution de microfinance de dépôt a accumulé les crédits radiés équivalant à 20% de la somme du total des crédits radiés et en cours, l'institution doit préparer et soumettre à la Banque Centrale, trimestriellement, un plan de recouvrement indiquant clairement les strategies pour réduire le ratio des crédits non performants au dessous de
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 359 ingamba cyafashe kugirango kigabanye igipimo cy’inguzanyo zitishyurwa neza kikagera munsi ya 5% no kugaruza inguzanyo zose zasibwe. (4) Hakurikijwe gahunda yo kwishyuza inguzanyo, ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa kigomba gushyikiriza Banki Nkuru buri kwezi, raporo y’ishyira mu bikorwa ya gahunda yo kwishyuza. Icyiciro cya 4: Ingorane zaturuka ku mikorere Ingingo ya 22: Kurinda ikigo amakosa akorwa n’abantu (1) Inama y’ubutegetsi igomba guteza imbere umuco w’ubunyangamugayo mu bakozi bose mu gusohoza inshingano z’ikigo. (2) Inama y’ubutegetsi igomba gushyiraho ingamba zo koroshya ingorane zifitanye isano n’ibintu bishobora guteza ikigo igihombo kinini harimo ibikorwa by’uburiganya nk’amakosa akozwe mu gutanga raporo zitari iz’ukuri, ubujura bukozwe n’abakozi, amakosa akozwe recover all written-off loans. (4) Following the recovery plan, the deposit-taking microfinance institution shall submit to the Central Bank on a monthly basis, a detailed implementation progress report of the recovery plan. Section 4: Operational risk Article 22: Guarding the institution against failures of people (1) The board of directors shall promote an organizational culture of integrity for all employees in conducting the business of the institution. (2) The board of directors shall put in place measures to mitigate risks related to events that may result into substantial loss including frauds like intentional misreporting, employee theft, insider dealings, robbery, forgery, money laundering, damage from computer hacking and other financial crimes. 5% et recouvrer tous les crédits radiés. (4) À la suite du plan de recouvrement, l'institution de microfinance de dépôt doit soumettre à la Banque Centrale, mensuellement, un rapport détaillé d’exécution du plan de recouvrement. Section 4: Risque opérationnel Article 22: Garder l'institution contre les échecs des gens (1) Le conseil d’administration doit promouvoir une culture d’intégrité parmi les employés dans la conduite des affaires de l'institution. (2) Le conseil d’administration doit mettre en place des mesures visant à atténuer les risques liés à des événements pouvant entraîner des pertes considérables, y compris des fraudes comme les faux rapports intentionnels, le vol commis par les employés, les délits d'initiés, le vol qualifié, la
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 360 n’umuntu w’imbere mu kigo hakoreshejwe amakuru y’ikigo atatangajwe hagamijwe inyungu bwite, ubujura, inyandiko mpimbano, iyezandonke, kwangirika kwa mudasobwa bitewe no kuzinjiramo mu buryo butemewe n’ibindi byaha bimunga ubukungu. (3) Inama y’ubutegetsi igomba kugenzura ko ubuyobozi hamwe n’abakozi bafite ubumenyi n’ubushobozi bihagije kugira ngo basobanukirwe amabwiriza y’imikorere myiza cyangwa ibyo bategerejweho mu kazi ndetse no kugenzura abakozi kugira ngo hirindwe gukora inshingano zitabangikanwa. Ingingo ya 23: Uburyo n’imikorere by’imbere mu kigo (1) Inama y’ubutegetsi igomba gushyiraho ingamba zo kwirinda ko ibikorwa byahagarara ndetse n’imirimo y’ikoranabuhanga ikaba yagira ibibazo harimo imashini na porogaramu zifashishwa mu ikoranabuhanga, ibibazo by’itumanaho, amakosa mu kwinjiza amakuru muri mudasobwa no kuba umuntu utabiherewe uburenganzira (3) The board of directors shall ensure that the management and staff have adequate skills and knowledge to understand the performance standards or expectations and that the human resource control is in place to avoid incompatible duties. Article 23: Internal processes and systems (1) The board directors shall set up measures to avoid business disruptions and systems failures including the software and hardware failures, telecommunication problems, data entry errors and any unapproved access to unauthorized data. contrefaçon, blanchiment d’argent, les dommages causés par le piratage informatique et d’autres crimes financiers. (3) Le conseil d’administration doit s'assurer que la direction et le personnel ont les compétences et les connaissances adéquates pour comprendre les normes de performance attendues et que le contrôle des ressources humaines est en place pour éviter des tâches incompatibles. Article 23: Processus et systèmes internes (1) Le conseil d’administration doit prendre des mesures pour éviter les interruptions des activités, les défaillances des systèmes y compris les logiciels, matériels et les systèmes de télécommunication, les erreurs de saisie de données et tout accès non autorisé aux données non autorisées.
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 361 yagera ku makuru atagenewe. (2) Inama y’ubutegetsi igomba kugenzura ko ibintu byatuma imirimo ihagarara no kuba uburyo bukoreshwa bwagira ibibazo byo kudakora neza byirinzwe nko kwangirika kw’imitungo ifatika, ikoranabuhanga ridakwiye cyangwa rishaje, kutabika amakuru neza, kuba politiki, amabwiriza n’uburyo bw’igenzura bihari bidahagije, uburyo butanoze bw’imicungire y’amakuru no kuba gahunda z’ingoboka zihari zidahagije. Ingingo ya 24: Imicungire y’amafaranga ari mu mutamenwa Ubuyobozi bw’ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa bugomba kugenzura ko uburyo bw’imicungire y’amafaranga bukurikira bwashyizweho: (a) buri munsi, amafaranga y’inoti n’ibiceri biri mu mutamenwa bigomba kubarwa neza kandi bigomba guhura n’umubare wanditswe mu gitabo cyandikwamo amafaranga ahari; (b) umubare w’amafaranga ntarengwa yafatiwe ubwishingizi haba ku (2) The board of directors shall ensure the factors of business disruptions and systems failures such as damage to physical assets, inadequate or obsolete technology, lack of proper documentation, inadequate policies, procedures and controls, poor information management system and inadequate contingent plans are avoided. Article 24: Management of cash in vault The management of a deposit-taking microfinance institution shall ensure the following cash management measures are put in place: (a) on daily basis, the notes, and coins in vault should be counted clearly and should be equivalent to the ones recorded in the cash control register; (b) the ceiling of the amount protected by insurance cover should not be exceeded (2) Le conseil d’administration doit s'assurer que les facteurs des interruptions des activités et les défaillances des systèmes tels que les dommages aux actifs physiques, une technologie inappropriée ou obsolète, le manque de documentation adéquate, des politiques, des procédures et des contrôles inadéquats, un système de gestion de l'information médiocre et les plans d’urgence inadéquats sont évités. Article 24: Gestion des liquidités dans le coffre-fort La direction d’une institution de microfinance de dépôt doit s'assurer que les mesures de gestion de la trésorerie suivantes sont mises en place: (a) tous les jours, les billets et les pièces de monnaie se trouvant dans le coffer-fort doivent être comptés clairement et doivent être équivalents à ceux enregistrés dans le registre de contrôle de caisse; (b) le plafond du montant assuré ne doit pas être dépassé à la fois au siège, aux
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 362 cyicaro, ku mashami no ku mafaranga ari mu nzira ugomba kubahirizwa; (c) imfunguzo n’umubare w’ibanga byo gufungura umutamenwa bigomba kubikwa n’abantu batandukanye; (d) kuba ari itegeko ko nibura haba hari abantu babiri bafatanya gufungura no gufunga umutamenwa ndetse no gufata cyangwa kubika amafaranga mu mutamenwa; (e) guhererekanya imfunguzo bigomba gukorwa mu nyandiko n’abo bireba mu gihe umwe mu bafite imfunguzo azaba adahari; (f) mu gihe imfunguzo z’umutamenwa zitakaye cyangwa biketswe ko hari urufunguzo rwakorewe kopi, ingufuri igomba guhita isimbuzwa; (g) umutamenwa ugomba gushyirwa mu cyumba gikomeye cyabugenewe no kubakirwa aho bishoboka; (h) amafaranga y’ibihombo byo mu isanduku agomba kwishyurwa n’abantu bireba na ho amafaranga asagutse mu isanduku agomba gukorerwa ibaruramari nk’umutungo both at the headquarters, the branches and in transit; (c) the keys and the secret code for opening the vault should be kept by different people; (d) it is mandatory that at least two people participate jointly in the opening and closing of the vault as well as in taking or depositing the money in the vault; (e) the handover of the keys should be done in writing by concerned people in case one of the keys holders is going to be absent; (f) in case the keys of the vault are lost or it is suspected that the keys were duplicated, the lock should be immediately replaced; (g) the vault shall be put in a strong room and fixed where applicable; (h) the cash deficits shall be paid by the responsible persons while the cash surpluses shall be accounted as special income of the deposit-taking microfinance institution after a period branches et celui en transit; (c) les clés et le code secret d'ouverture du coffre-fort doivent être conservés par des personnes différentes; (d) il est obligatoire qu’au moins deux personnes participent ensemble à l'ouverture et à la fermeture du coffrefort ainsi que prendre ou déposer l'argent dans le coffre-fort; (e) la remise des clés doit être faite par écrit par les personnes concernées au cas où un des porteurs de clés serait absent; (f) en cas de perte des clés du coffre-fort ou de soupçon de duplication des clés, le verrou doit être immédiatement remplacé; (g) le coffre-fort doit être placé dans une chambre forte et fixé le cas échéant; (h) les déficits de trésorerie doivent être payés par les personnes responsables tandis que les excédents de trésorerie doivent être comptabilisés comme revenus exceptionnels de l'institution
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 363 wihariye winjiye w’ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa nyuma y’igihe runaka cyagenwe n’ikigo. Ingingo ya 25: Imicungire y’amafaranga ari muri banki Ubuyobozi bw’ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa bugomba kugenzura ko uburyo bw’imicungire y’amafaranga ari muri banki bukurikira bushyizweho: (a) kubika ku buryo buhoraho inyandiko zigaragaza ibikorwa byakozwe mu gihe runaka kuri konti zose ikigo gifite mu mabanki mu rwego rwo korohereza kuzikurikirana. Izo nyandiko zigomba gukorwa buri kwezi ariko zishobora no gukorwa buri munsi cyangwa buri cyumweru bitewe n’ibikenewe; (b) abasinya kuri konti za banki bose bagomba gushyirwaho no kugenzura ko nta kubikuza gukorwa igihe kutemejwe. Abasinya kuri konti za banki ntibagomba kugira inshingano zo kubika sheki cyangwa izindi nyandiko mvunjwafaranga zisaba ko bazisinyaho; determined by the institution. Article 25: Management of cash at bank The management of a deposit-taking microfinance institution shall ensure the following management measures of cash at bank are put in place: (a) keep the necessary periodic bank statements for bank accounts to facilitate their monitoring. These statements should be monthly but they may be daily or weekly depending on the need; (b) the signatories of all bank accounts should be put in place and ensure that no withdrawal is made when they have not approved. The signatories on bank accounts shall not have the responsibility of keeping the cheques or other financial instruments that require their signature; de microfinance de dépôt après un délai déterminé par l'institution. Article 25: Gestion des liquidités détenues à la banque La direction d’une institution de microfinance de dépôt doit s'assurer que les mesures suivantes de gestion de liquidités se trouvant à la banque sont mises en place: (a) conserver les relevés bancaires périodiques nécessaires pour tous les comptes bancaires afin de faciliter leur suivi. Ces relevés doivent être mensuels mais ils peuvent être quotidiens ou hebdomadaires selon le besoin; (b) les signataires de tous les comptes bancaires devraient être mis en place et s'assurer qu'aucun retrait n'est effectué lorsqu'il n'a pas été approuvé. Les signataires des comptes bancaires ne doivent pas avoir la responsabilité de garder les chèques ou autres instruments financiers qui exigent leur signature;
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 364 (c) iyo umwe mu basinya kuri konti avuye mu kigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa cyangwa akaba atakiri mu basinya kubera impamvu iyo ari yo yose, ikigo kigomba kubimenyesha banki gifitemo konti no kumusimbuza mu rwego rwo kwirinda ko imirimo ihagarara; (d) amafaranga yose yishyuwe ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa agomba kwishyurirwa kuri konti z’ikigo aho icyo kigo gikorera cyangwa ku makonti yacyo muri banki ariko bitanyuze kuri konti z’abari mu nama y’ubutegetsi cyangwa kuri konti z’abakozi; (e) nta kigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa cyemerewe gutunga no gukoresha ikarita y’imashini yikoresha mu kubikuza amafaranga mu buryo bw’ikoranabuhanga (ATM) cyangwa indi karita y’ikoranabuhanga yo kubikuza kuri konti zacyo mu mabanki; (f) iyo ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa gishyize umukono ku masezerano yo (c) when one of the signatories leaves the deposit-taking microfinance institution or is no longer a signatory for one reason or another, the institution should notify the bank in which it holds an account and replace him or her to avoid any disruption in the operations; (d) all payments to the deposit-taking microfinance institution shall be paid on the institution’s accounts at that institution’s premises or on its accounts in banks and not through directors or staff’s accounts; (e) no deposit-taking microfinance institution is allowed to have and use Automated Teller Machine (ATM) cards or any other electronic card to withdraw on its accounts opened in banks; (f) if the deposit-taking microfinance institution signs a contract to use mobile or internet banking, it should (c) lorsque l'un des signataires quitte l'institution de microfinance de dépôt ou n'est plus signataire pour une raison ou une autre, l'institution doit notifier la banque dans laquelle il détient un compte et le remplacer pour éviter toute interruption des opérations; (d) tous les paiements à l'institution de microfinance de dépôt doivent être effectués aux comptes de l'institution dans les locaux de cette institution ou à ses comptes dans les banques et non par l'intermédiaire des comptes des administrateurs ou du personnel; (e) aucune institution de microfinance de dépôt est autorisée d’avoir et utiliser des cartes de guichet automatique (ATM) ou toute autre carte électronique pour retirer sur ses comptes auprès des banques; (f) si l'institution de microfinance de dépôt signe un contrat pour utiliser les services bancaires mobiles ou par
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 365 gukoresha serivisi za banki zimukanwa cyangwa imirimo y’amabanki yifashisha ikoranabuhanga, kigomba kugenzura ko hari uburyo bunoze bwo kwemeza ibikorwa mbere y’uko hagira igikorwa gikoresha iyo miyoboro; (g) gutwara amafaranga ajya cyangwa ava ku kigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa bigomba gutangirwa uruhushya no guherekezwa n’inyandiko ibishyigikira. Ingingo ya 26: Imicungire y’ibikoresho n’amafaranga akoreshwa mu bikorwa Ubuyobozi bw’ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa bugomba kugenzura ko ingamba zikurikira zishyizweho: (a) buri kigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa kigomba gushyiraho politiki igenga imicungire y’ibikoresho byacyo, amafaranga yo gukoresha mu bikorwa n’ashorwa mu mitungo iramba; (b) hagomba gutegurwa politiki yo gutanga amasoko kugira ngo hirindwe ensure that there is a relevant validation before any transaction is effected using those channels; (g) any transport of funds to and from the deposit-taking microfinance institution shall be authorized and accompanied by the supporting document. Article 26: Management of logistics and expenditures The management of a deposit-taking microfinance institution shall ensure the following measures are put in place: (a) every deposit-taking microfinance institution shall put in place the policy governing its logistics, operational and capital expenditures; (b) the procurement policy shall be elaborated in a way to avoid internet, elle doit s'assurer qu'il y a une validation pertinente avant que toute transaction soit effectuée en utilisant ces canaux; (g) tout transport des fonds vers ou en provenance de l’institution de microfinance de dépôt doit être autorisé et accompagné des documents justificatifs. Article 26: Gestion de la logistique et des dépenses La direction d’une institution de microfinance de dépôt doit s'assurer que les mesures suivantes sont mises en place: (a) toute institution de microfinance de dépôt doit mettre en place la politique régissant sa logistique, ses dépenses opérationnelles et ses dépenses en immobilisations; (b) la politique d'achat doit être élaborée de manière à éviter les ambiguïtés. Les
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 366 imikorere idasobanutse. Ibigomba kugurwa cyangwa serivisi zikenewe bigomba gusobanurwa neza hifashishijwe abantu bafite ubunararibonye igihe bishoboka kandi ibikoresho na serivisi zitanzwe bigomba kugenzurwa harebwa niba byujuje ibisabwa byagenwe; (c) amafaranga yose akoreshejwe n’ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa agomba kujyana n’umurongo w’ingengo y’imari y’umwaka yemejwe n’urwego rubifitiye ububasha; (d) buri kigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa kigomba gushyiraho inyandiko zifashishwa mu gutanga uruhushya rwo kwishyura; (e) ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa kigomba gushyiraho ibipimo ntarengwa ku byo kigura bisaba gukurikiza uburyo bw’imitangire y’amasoko n’ibisaba ubundi bwoko bw’inyandiko zibisobanura; (f) igurisha ry’umutungo w’ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa rigomba kunyura muri ambiguities. The supplies or services to be performed shall clearly be defined using people who have expertise where applicable and the goods and services purchased shall be controled against the technical specifications; (c) any expenditure incurred by the deposit-taking microfinance institution shall be in line with the annual budget which was approved by the competent authority; (d) every deposit-taking microfinance institution shall put in place internal authorization documents governing all payments; (e) the deposit-taking microfinance institution shall set limits for any acquisition that need tendering process and those requiring other types of supporting documents; (f) the sale of the assets of the deposittaking microfinance institution shall pass through the auctioning process as fournitures ou les services à effectuer doivent être clairement définis à l'aide de personnes possédant une expertise, le cas échéant, et les biens et services achetés doivent être contrôlés par rapport aux spécifications techniques; (c) toute dépense engagée par l'institution de microfinance de dépôt doit être en conformité avec le budget annuel approuvé par l'autorité compétente; (d) toute institution de microfinance de dépôt doit mettre en place des documents d'autorisation interne régissant tous les paiements; (e) l'institution de microfinance de dépôt doit fixer des limites pour toute acquisition nécessitant un processus d'appel d'offres et ceux nécessitant d'autres types de pièces justificatives; (f) la vente des actifs de l'institution de microfinance de dépôt doit passer par le processus de mise aux enchères tel
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 367 cyamunara nk’uko bigenwa na politiki n’amabwiriza by’ikigo; (g) amasezerano n’impande ziturutse hanze agomba gutegurwa neza kandi akabikwa ahantu hizewe. Amasezerano agomba gusobanura ibikorwa bizakorwa na rwiyemezamirimo cyangwa ibikoresho cyangwa/na serivisi bizagemurwa n’ibyiciro bigomba kuzuzwa mbere y’uko hagira igice cy’ubwishyu gitangwa. Ingingo ya 27: Imicungire y’uburyo bukoreshwa n’imyishyuranire (1) Ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa kigomba gutandukanya inshingano mu bikorwa byose by’imyishyuranire n’uburyo bukoreshwa ku buryo abantu bategura ibikorwa by’imyishyuranire, baba batandukanye n’abantu bagenzura n’abemeza ibyo bikorwa ku nzego zose. (2) Igihe bishoboka, umuntu ugenzura akanabika inyandiko zishyigikira ibyakozwe agomba kuba atandukanye n’abategura, abagenzura ndetse n’abemeza ibikorwa by’imyishyuranire. determined by internal policies and procedures; (g) the contracts with external parties shall be well articulated and kept in safe places. The contracts shall specify activities to be performed by the contractor or materials or/and services to be supplied and stages to be completed before each installment payment can be disbursed. Article 27: Management of processes and transactions (1) The deposit-taking microfinance institution shall establish a separation of duties in all transactions and processes in way that persons initiating transactions be different from persons authorizing and approving transactions at all levels. (2) Where applicable, the person who verifies and keeps the supporting documents shall be different from those who initiated, authorized and approved transactions. que déterminé par les politiques et procédures internes; (g) les contrats avec les parties externes doivent être bien articulés et conservés dans des lieux sûrs. Le contrat doit préciser les activités à être exécuté par le contractant ou les matériaux ou/et services à fournir et les étapes à accomplir avant que toute tranche de paiement ne puisse être décaissée. Article 27: Gestion des processus et des transactions (1) L'institution de microfinance de dépôt doit établir une séparation des tâches dans toutes les transactions et tous les processus de manière à ce que les initiateurs des transactions soient différents des personnes autorisant et approuvant les transactions à tous les niveaux. (2) Le cas échéant, la personne qui vérifie et conserve les documents justificatifs doit être différente de celles qui ont initié, autorisé et approuvé les transactions.
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 368 Ingingo ya 28: Imicungire y’amakuru y’ibaruramari Ubuyobozi bw’ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa bugomba kugenzura ko ingamba zikurikira zishyizweho: (a) inyandiko zose z’ibaruramari n’inyandiko ziziherekeza harimo gihamya y’imirimo yakozwe bigomba kuba biri ku gihe buri munsi; (b) inyandiko zisobanura ibyakozwe mu ibaruramari zigomba gushyirwaho umukono, kashe no guhabwa nimero z’uko zikurikirana kugira ngo zimenyekane byoroshye; (c) kugira ngo hagaragare amakuru yerekana amateka y’uko ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa cyari gihagaze mu byerekeye imari no ku mpamvu z’iperereza ryazakorwa, inyandiko zisobanura ibyakozwe n’inyandiko z’ibaruramari zaba mu buryo bufatika cyangwa zikoresha uburyo bw’ikoranabuhanga rya mudasobwa zigomba kubikwa mu ibanga kandi ahantu hizewe mu gihe nibura cy’imyaka icumi. Article 28: Management of accounting information The Management of a deposit-taking microfinance institution shall ensure the following measures are put in place: (a) all accounting records and supporting documents including evidences of transactions shall be kept up to date on daily basis; (b) the accounting supporting documents shall be clearly signed, stamped and chronologically numbered for easy identification; (c) in order to track historical financial background of a deposit-taking microfinance institution and for the purpose of investigation, the supporting documents, and accounting records either physical or in a computer system shall be kept confidentially and safely for at least a period of ten years. Article 28: Gestion des informations comptables La direction d’une institution de microfinance de dépôt doit s'assurer que les mesures suivantes sont mises en place: (a) tous les documents comptables et pièces justificatives, y compris les preuves des transactions, doivent être mis à jour quotidiennement; (b) les pièces justificatives comptables doivent être clairement signées, cachetées et chronologiquement numérotées pour faciliter l'identification; (c) afin de suivre les antécédents historiques d'une institution de microfinance de dépôt et en vue de permettre des investigations et les documents justificatifs, les documents comptables tant physiques qu’électroniques doivent être conservés confidentiellement et en toute sécurité pendant au moins dix ans.
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 369 Ingingo ya 29: Ibigize umutekano w’inyubako, uw’ibintu n’abantu bayirimo Ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa kigomba gushyiraho ibyifashishwa mu gucunga umutekano w’ikigo bikurikira: (a) aho bishoboka, amarembo n’imiryango by’aho ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa gikorera bigomba kuba bifite uburyo bw’ikoranabuhanga bumenyekanisha umwirondoro kandi abantu babyemerewe bonyine ari bo bahinjira; (b) aho bishoboka, abarinzi bafite intwaro n’ibikoresho byo gucunga umutekano harimo ibyuma bifata amashusho n’uburyo mpuruza bigomba gushyirwaho mu rwego rwo kurinda ikigo; (c) aho ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa gikorera n’ibikoresho by’ikigo bigomba kuba bifitiwe ubwishingizi; (d) aho imashini zibika amakuru zibikwa hagomba kuba hari uburyo buhagije burinda ubushyuhe, ibikoresho Article 29: Physical security features The deposit-taking microfinance institution shall put in place the following physical security features: (a) where applicable, the gates and the doors of the premises of the deposittaking microfinance institution shall contain electronic identification systems and only authorized persons shall enter the premises; (b) where applicable, armed security guards and physical security systems including but not limited to Closed Circuit Television (CCTV) Cameras and alarm systems must be put in place to protect the institution; (c) the premises and equipments of the deposit-taking microfinance institution shall be covered by an insurance protection; (d) the places where servers are hosted shall contain adequate cooling system, water and smoke detectors, power Article 29: Éléments de sécurité physique L'institution de microfinance de dépôt doit mettre en place les dispositifs de sécurité physique suivants: (a) si possible, les grilles et les portes des locaux de l'institution de microfinance de dépôt doivent contenir des systèmes d'identification électronique et seules les personnes autorisées peuvent entrer dans les locaux; (b) si possible, des agents de sécurité armés et des systèmes de sécurité physique notament, mais sans s'y limiter, des caméras de télévision en circuit fermé et des systèmes d'alarme doivent être mis en place pour protéger l'institution; (c) les locaux et équipements de l'institution de microfinance de dépôt doivent être couverts par une assurance; (d) les lieux où sont hébergés les serveurs doivent contenir un système de refroidissement adéquat, des détecteurs
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 370 bimenyekanisha ahaturuka amazi n’inkongi y’umuriro, ibikoresho bigenzura umuriro w’amashanyarazi, kuba hari umuriro w’amashanyarazi uhoraho n’ibindi; (e) ibikoresho bifasha mu kwirinda no kurwanya inkongi y’umuriro nka kizimyamwoto, udukoresho dutahura ahaturuka inkongi y’umuriro bigomba gushyirwa mu kigo cy’imari iciriritse cyakira mafaranga abitswa; (f) abarinzi b’umwuga, ibyuma by’ikoranabuhanga byifashishwa mu gusaka no kugenzura abinjira aho ikigo gikorera. Ingingo ya 30: Uburyo bw’itumanaho no guhanahana amakuru (1) Ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa kigomba gushyiraho politiki y’itumanaho no guahanahana amakuru isobanura neza uburyo bwo guhanahana amakuru n’uburyo bucungwa. (2) Sosiyete y’imari iciriritse yakira amafaranga abitswa hamwe na koperative nini y’imari iciriritse yakira amafaranga abitswa bigomba control tools, uninterruptible power supply, and others; (e) the tools for fire protection such as fire extinguishers, smoke detectors, should be installed in the deposit microfinance institution; (f) professional guards with electronic scanners to check and control all persons entering the premises of the institution. Article 30: Information and communication system (1) The deposit-taking microfinance institution shall put in place an information and communication policy clearly defining the communication systems used and how they are managed. (2) The deposit-taking microfinance company and large deposit-taking microfinance cooperative shall have a standardized website. d'eau et de fumée, des outils de contrôle de l'alimentation électrique, une alimentation électrique ininterrompue et autres; (e) les outils de protection-incendie tels que les extincteurs, les détecteurs de fumée, doivent être installés dans l'institution de microfinance de dépôt; (f) gardes professionnels munis de scanners électroniques pour vérifier et contrôler toutes les personnes entrant dans les locaux de l'institution. Article 30: Système d'information et de communication (1) L'institution de microfinance de dépôt doit mettre en place une politique de communication définissant clairement les systèmes de communication utilisés et la manière dont ils sont gérés. (2) La société de microfinance de dépôt et la coopérative de microfinance de dépôt de grande taille doivent posséder un site web standardisé.
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 371 kugira urubuga rwa interineti rwujujwe amabwiriza. Icyiciro cya 5: Ingorane zaturuka ku kubura amafaranga Ingingo ya 31: Inshingano z’inama y’ubutegetsi mu gucunga ingorane zaturuka ku kubura amafaranga Inama y’ubutegetsi igomba gushyiraho ingamba zo kurinda ikigo ibi bikurikira bishobora guteza ingorane zaturuka ku kubura amafaranga : (a) kwiyongera kutari kwiza cyangwa kwiyongera kugaragara kw’icyateza ingorane muri serivisi iyo ari yo yose cyangwa igicuruzwa; (b) ubucucike bw’umutungo n’imyenda y’amafaranga; (c) kononekara kw’imiterere y’inguzanyo; (d) igabanuka ry’inyungu cyangwa amafaranga ateganyijwe; (e) kwiyongera kwihuse k’umutungo kubera amafaranga aturutse ku mubare munini w’abikijwe kandi adahora abitswa; Section 5: Liquidity risk Article 31: Responsibilities of the Board of directors in liquidity risk management The board of directors shall put in place the strategies to guard the institution against the following liquidity risk factors: (a) a negative trend or significantly increased risk in any service or product; (b) concentrations in either assets or liabilities; (c) deterioration in quality of credit portfolio; (d) a decline in earnings performance or projections; (e) rapid asset growth funded by volatile large deposit; Section 5: Risque de liquidité Article 31: Responsabilité du conseil d’administration dans la gestion du risque de liquidité Le conseil d’administration doit mettre en place les stratégies pour se prémunir contre les facteurs de risque de liquidité suivants: (a) une tendance négative ou un risque significativement accru dans un service ou un produit; (b) concentrations soit à l'actif, soit au passif; (c) dégradation de la qualité du portefeuille de crédit; (d) une baisse des performances ou des projections de bénéfices; (e) croissance rapide des actifs financés par un dépôt volatil important;
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 372 (f) umubare munini w’inguzanyo zitabarwa mu ifoto y’umutungo w’ikigo; (g) kwangirika kw’agaciro k’ikigo mu maso y’ikindi kigo; (h) kudahuza hagati y’igihe umutungo umara mu kigo n’igihe imyenda y’amafaranga iba igomba kwishyurirwa. Ingingo ya 32: Gahunda y’ibihe bidasanzwe yo gucunga ingorane zaturuka ku kubura amafaranga Ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa kigomba gushyiraho gahunda y’ibihe bidasanzwe mu rwego rwo guhangana n’ingorane zaturuka ku kubura amafaranga. Iyo gahunda igomba nibura kuba ikubiyemo ibi bikurikira: (a) kugaragaza itsinda rishinzwe imicungire y’ingorane no guteganya uburyo bwo kumenyesha Banki Nkuru bidatinze ibibazo byavuka by’ibura ry’amafaranga; (b) isuzuma ryo kutajegajega ryaterwa n’ibura ry’amafaranga mu gihe kizaza; (f) a large size of off-balance sheet exposure; (g) deteriorating third party evaluation about the institution; (h) mismatch between maturity of assets and maturity of liabilities. Article 32: Contingency plan to manage liquidity risk A deposit-taking microfinance institution shall put in place a contingency plan for dealing with liquidity stress scenarios. The contingency plan shall at minimum, include: (a) identification of a crisis management team and the way to notify the Central Bank promptly of emerging liquidity problems; (b) stress testing on future liquidity chocks; (f) une taille importante d'expositions au risque hors bilan; (g) détérioration de l'évaluation par des tiers de l'institution; (h) discordance entre l'échéance des actifs et l'échéance des passifs. Article 32: Plan d’urgence de gestion du risque de liquidité Une institution de microfinance de dépôt doit mettre en place un plan d'urgence pour faire face aux scénarios de crise de liquidité. Le plan d'urgence doit, au minimum, inclure: (a) identification d'une équipe de gestion de crise et moyen d’informer rapidement la Banque Centrale des problèmes de liquidité émergents; (b) test de résistance sur les futurs chocs de liquidité;
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 373 (c) Uburyo bwo kugenzura ko amakuru yose ya ngombwa aboneka kugira ngo ubuyobozi bubashe gufata ibyemezo byihuse harimo ingamba zo koroshya ikurikirana rihoraho no gutanga amakuru; (d) uburyo bwo kongera amafaranga yo kuziba icyuho gituruka ku igabanyuka ry’amafaranga mu bihe bikomeye, harimo kugaragaza ahateganyijwe kuzakomoka ayo mafaranga, isuzuma ry’ikiguzi cy’ingamba zindi zo kubona amafaranga ndetse n’ingaruka bizagira ku mari shingiro y’ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa; (e) ingamba zo guhanahana amakuru mu rwego rwo kwita ku bakozi, abakiriya cyangwa abanyamuryango ndetse na rubanda rugana ikigo harimo n’itangazamakuru. Icyiciro cya 6: Ingorane zaturuka ku miterere y’isoko (c) procedures to ensure that all necessary information is available to enable management to make quick decisions including mechanisms to facilitate constant monitoring and reporting; (d) procedures for funding cash flow shortfalls in crisis situations, including expected sources of funds, an assessment of the cost of alternative funding strategies and the impact on the capital of the deposit-taking microfinance institution; (a) communication strategies to deal with staff, clients or members and the public, including the media. Section 6: Market risk (c) des procédures pour s'assurer que toutes les informations nécessaires sont disponibles pour permettre à la direction de prendre des décisions rapides, y compris des mécanismes pour faciliter la surveillance constante et la production de rapports; (d) procédures de financement des insuffisances de trésorerie en situation de crise, y compris les sources de financement attendues, une évaluation du coût des stratégies de financement alternatives et de l'impact sur le capital de l'institution de microfinance de dépôt; (e) stratégies de communication pour traiter avec le personnel, les clients ou membres et le public, y compris les médias. Section 6: Risque de marché
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 374 Ingingo ya 33: Inshingano z’inama y’ubutegetsi mu gucunga ingorane zaturuka ku miterere y’isoko Inama y’ubutegetsi igomba gushyiraho ingamba zigamije gucunga: (a) ihindagurika ry’igipimo cy’inyungu; (b) ihindagurika ry’igipimo cy’ivunjisha; (c) impinduka mu biciro by’imigabane no mu bicuruzwa by’ibanze; (d) impinduka mu miterere y’ubukungu muri rusange. Ingingo ya 34: Uburyo bwo gupima no kugabanya ingorane zaturuka ku miterere y’isoko Ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa kigomba kugenzura ko igihombo gituruka ku ngorane zaturuka ku miterere y’isoko kitazagabanya cyane imari shingiro n’inyungu z’ikigo binyuze mu buryo bukurikira bwo gupima no kugabanya ingorane zaturuka ku miterere y’isoko: (a) kugabanya ingano no kwibanda ku ishoramari ryita ku biciro, hashingiwe Article 33: Responsibilities of the Board of directors in market risk management The board of directors shall put in place strategies to manage: (a) interest rate fluctuations; (b) foreign exchange fluctuations; (c) changes in the prices of equity and commodities; (d) changes in overall economic conditions. Article 34: Approaches to measure and mitigate market risk A deposit-taking microfinance institution shall ensure that losses resulting from market risk will not substantially diminish the capital and earnings of the institution through the following approaches of measuring and mitigating market risk: (a) limiting the size and concentration of investment that is price sensitive, based on percentage of either total investment Article 33: Responsabilité du conseil d’administration dans la gestion du risque de marché Le conseil d’administration doit mettre en place des stratégies pour gérer: (a) fluctuations des taux d'intérêt; (b) fluctuations des taux de change; (c) l'évolution des cours des actions et des produits de base; (d) changements dans les conditions économiques globales. Article 34: Approches pour mesurer et atténuer le risque de marché Une institution de microfinance de dépôt doit s'assurer que les pertes résultant du risque de marché ne diminueront pas substantiellement le capital et les bénéfices de l'institution en adoptant les approches suivantes de mesure et d'atténuation du risque de marché: (a) limiter la taille et la concentration des investissements sensibles aux prix, sur la base d'un pourcentage soit de
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 375 ku ijanisha ry’ishoramari ryose cyangwa umutungo wose w'ikigo; (b) kubahiriza ibisabwa n'amategeko agenga ibipimo ntarengwa byerekeye umutungo nyawo mu madovize; (c) kugena ku buryo buhoraho, ingano y’igihombo cyabaho mugihe igipimo cy’ivunjisha cyaba kinyuranyije n’ibipimo ntarengwa byerekeye umutungo nyawo mu madovize by’ikigo; (d) kugena ingano y’igihombo cyabaho mugihe ibiciro by’imigabane n’irindi shoramari binyuranye n’ibipimo ntarengwa byerekeye umutungo nyawo mu madovize ikigo cyafashe; na (e) kugenzura ko habaho amahugurwa ahagije y'abakozi no gutandukanya imirimo hagati y’abakozi. Icyiciro cya 7: Ingorane zaturuka ku kutubahiriza amategeko or total assets of the institution; (b) adherence to the regulatory requirements that pertain to the net open position; (c) determining on a continuous basis, the size of the loss that would be incurred should the exchange rate move against the institution’s net open position; (d) determining the size of the loss that would be incurred should the prices of shares and other investments move against the net open position the institution has taken; and (e) ensuring adequate training of personnel and segregation of duties between the front and the back office Section 7: Compliance risk l'investissement total, soit de l'actif total de l'institution; (b) le respect des exigences réglementaires relatives au position nette de change; (c) déterminer de manière continue l'ampleur de la perte qui serait subie si le taux de change évoluait en défaveur de la position nette de change de l’institution; (d) déterminer l'ampleur de la perte qui serait subie si les prix des actions et autres investissements évoluaient à l'encontre de la position nette de change que l'institution a prise; et (e) assurer une formation adéquate du personnel et la séparation des tâches. Section 7: Risque de conformité
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 376 Ingingo ya 35: Inshingano z’inama y’ubutegetsi mu gucunga ingorane zaturuka ku kutubahiriza amategeko Inama y’ubutegetsi igomba kugenzura ko hashyirwaho ingamba zo kurinda ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa ibi bikurikira bishobora guteza ingorane zaturuka ku kutubahiriza amategeko : (a) kutubahiriza amategeko n’inshingano zikomoka ku masezerano ikigo cyashyizeho umukono; (b) kudaha uburenganzira ndetse no kutubahiriza inshingano ku bakiriya cyangwa abanyamuryango ; (c) kwinubirwa n’abakiriya cyangwa abanyamuryango n’ibindi bigo bikorana na cyo; (d) kubangamira inyungu z’abandi bantu; (e) uburyo bwo gukemura ibibazo by’imanza, imyenda ikigo gishobora kugira (harimo ikiguzi cyo gusiragira mu manza imbere y’inkiko) n’imiterere y’imanza zitaracibwa cyangwa gukangishwa kujyanwa mu nkiko; Article 35: Responsibilities of the Board of directors in compliance risk management The board of directors shall ensure that strategies are put in place to guard the deposittaking microfinance institution against the following compliance risk factors: (a) non compliance with laws and contractual obligations; (b) non observance of rights and not fulfilling responsibilities towards customers or members; (c) complaints by clients or members and other counterparties; (d) harming the interests of third parties; (e) litigation procedures, potential exposure (including cost of litigation) and nature of pending or threatened litigation; Article 35: Responsabilité du conseil d’administration dans la gestion du risque de conformité Le conseil d’administration doit s'assurer que des stratégies sont mises en place pour protéger l'institution de microfinance de dépôt contre les facteurs de risque de conformité suivants: (a) non respect des lois et obligations contractuelles; (b) non respect des droits et non accomplissement des responsabilités envers les clients ou les membres; (c) réclamations des clients ou membres et autres homologues; (d) nuire aux intérêts de tiers; (e) procédures de litige, exposition potentielle (y compris le coût du litige) et nature des litiges en cours ou menaces;
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 377 (f) ibihombo byatewe no kubangamira uburyo bw’ikorahabuhanga binyuze mu kwinjira mu buryo butemwe muri mudasobwa bikorerwe ikigo, abahuza bacyo, abakiriya bacyo cyangwa abanyamuryango bacyo; (g) ubumenyi budahagije no kudashyirira ku gihe mu bikorwa ingamba zo gucunga ingorane zaturuka ku kutubahiriza amategeko no kwangirika kw’isura y’ikigo. Ingingo ya 36: Imikorere y’urwego rushinzwe kugenzura iyubahirizwa ry’amategeko (1) Ikigo cy’imari cyakira mafaranga abitswa gishyiraho urwego rushinzwe kugenzura iyubahirizwa ry’amategeko rufasha mu kubahiriza ibisabwa n’amategeko binyuze ku gukurikirana no kubika inyandiko ku iyubahirizwa ry’amategeko. (2) Uru rwego rugomba guhabwa ibikenerwa bifasha kugora imirimo kandi inshingano zarwo zigasobanurwa neza. (3) Ubwigenge bw’umukuru w’urwego rushinzwe kugenzura iyubahirizwa (f) damages from computer hacking made to the institution, its intermediaries and its customers or members; (g) limited knowledge and postponed response by management to implement legal and reputation risk management. Article 36: Organization of Compliance Function (1) Deposit-taking microfinance institution establishes an independent compliance function which facilitates efforts to comply with legal and regulatory requirements by tracking and documenting compliance. (2) The function should also be sufficiently resourced and its responsibilities should be clearly specified. (3) The independence of the head of compliance and any other staff having (f) dommages causés par le piratage informatique de l'institution, ses intermédiaires et ses clients ou membres; (g) Connaissance limitée et réponse différée de la direction pour mettre en œuvre la gestion du risque juridique et de réputation. Articl 36: Organisation de la fonction de conformité (1) L’institution de microfinance de dépôt doit établit une fonction de conformité indépendante qui facilite les efforts pour se conformer aux exigences légales et réglementaires en suivant et en documentant la conformité. (2) La fonction doit également disposer de ressources suffisantes et ses responsabilités doivent être clairement spécifiées. (3) L'indépendance du responsable de la conformité et de tout autre membre du
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 378 ry’amategeko n’abandi bakozi barwo bwabangamirwa igihe bashyizwe mu mwanya aho hari cyangwa hashobora kuba igongana ry’inyungu hagati y’inshingano zo kugenzura iyubahirizwa ry’amategeko n’izo zindi nshingano. (4) Bityo, aho abakozi bashinzwe kugenzura iyubahirizwa ry’amategeko bakora n’izindi nshingano ikigo kigomba kugenzura ko igongana ry’inyungu ryose ryirinzwe. Ingingo ya 37: Inshingano z’urwego rushinzwe iyubahirizwa ry’amategeko (1) Urwego rushinzwe kugenzura iyubahirizwa ry’amategeko rufite inshingano nyamukuru yo kunganira ubuyobozi mu gucunga neza icyateza ingorane binyuze mu: (a) gutanga ubujyanama ku buyobozi ku iyubahirizxwa ry’amategeko, amabwiriza rusange, amabwiriza, n’ibipimo ngenderwaho bikurikizwa mu kigo; (b) kwigisha abakozi ku iyubahirizwa ry’amategeko; compliance responsibilities may be undermined if they are placed in a position where there is a real or potential conflict between their compliance responsibilities and their other responsibilities. (4) Therefore, that where compliance staff perform non-compliance tasks, the institution shall ensure that conflict of interest is avoided. Article 37: Compliance Function responsibilities (1) The compliance function has the main responsibility of assisting management to effectively manage the institution’s risk through: (a) advising management on compliance with laws, regulations, directives, rules and standards applicable to the institution; (b) educating staff on compliance issues; personnel ayant des responsabilités en matière de conformité peut être compromise s'ils sont placés dans une position où il existe un conflit réel ou potentiel entre leurs responsabilités en matière de conformité et leurs autres responsabilités. (4) Par conséquent, lorsque le personnel chargé de la conformité exécute des tâches de non-conformité, l’institution veille à éviter tout conflit d'intérêts. Article 37: Responsabilités de la fonction de conformité (1) La fonction de conformité a pour principale responsabilité d'aider la direction à gérer efficacement le risque de l’institution par: (a) conseiller la direction sur le respect des lois, règlements, directives, règles et normes applicables à l'institution; (b) éduquer le personnel sur les questions de conformité;
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 379 (c) gukora nk’urwego rw’ubugishwanama ku bibazo byibazwa n’abakozi. (2) Imirimo yihariye y’urwego rushinzwe kugenzura iyubahirizwa ry’amategeko ishobora gutangwa n’undi muntu. urugero: gusobanura amategeko n'amabwiriza ariko bigomba kuguma bigenzurwa n'umuyobozi w’urwego rushinzwe kugenzura iyubahirizwa ry’amategeko. (3) Hatitawe ku ntera imirimo y’urwego rushinzwe kugenzura iyubahirizwa ry’amategeko yahawe undi muntu, inama y’ubutegetsi n’ubuyobozi bigumana inshingano yo kugenzura iyubahirizwa ry’amategeko mu kigo. UMUTWE WA III: UBUGENZUZI BW’IMBERE MU KIGO Ingingo ya 38: Uburyo bw’ubugenzuzi bw’imbere mu kigo (1) Buri kigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa kigomba gushyiraho uburyo buhamye bwo (c) acting as a contact point for compliance queries from staff. (2) Specific tasks of the Compliance Function may be outsourced e.g. the interpretation of laws and regulations but they must remain subject to appropriate oversight by the Head of Compliance. (3) Regardless of the extent to which specific tasks of the compliance function are outsourced, the board of directors and management remain responsible for the institution’s compliance management process. CHAPTER III: INTERNAL CONTROLS Article 38: Internal control framework (1) Every deposit-taking microfinance institution is required to establish a strong internal control system as (c) servir de point de contact pour les demandes de conformité du personnel. (2) Des tâches spécifiques de la fonction de conformité peuvent être externalisées, par ex. l'interprétation des lois et règlements, mais ils doivent rester soumis à un contrôle approprié par le responsable de la conformité. (3) Quelle que soit la mesure dans laquelle des tâches spécifiques de la fonction de conformité sont externalisées, le conseil d'administration et la direction restent responsables du processus de gestion de la conformité de l'institution. CHAPITRE III: CONTRÔLES INTERNES Article 38: Cadre de contrôle interne (1) Chaque institution de microfinance de dépôt est tenue d'établir un système de contrôle interne solide, tel que reconnu
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 380 kugenzura ikigo bwemewe n’amahame mpuzamahanga. (2) Uburyo bw’ubugenzuzi bw’imbere mu kigo bugomba nibura kuba burimo kugaragaza intego z’ikigo, uko ubugenzuzi bukorwa, uburyo bwo gusuzuma ibyatera ingorane, ibikorwa by’igenzura, itumanaho no guhanahana amakuru hamwe no gukurikirana ibikorerwa mu kigo. Ingingo ya 39: Igitabo gisobanura amabwiriza agenga ubugenzuzi bw’imbere mu kigo (1) Buri kigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa kigomba gutegura igitabo cy’amabwiriza agenga ibikorwa byacyo bitandukanye kandi icyo gitabo kigomba kuba kijyanye n’igihe. (2) Icyo gitabo kigomba gusobanura uburyo bwo kwegeranya, gusesengura no gutanga ibitekerezo ku makuru yakiriwe, amabwiriza y’ibaruramari n’uburyo bw’imikorere by’ikigo. (3) Buri kigo kigomba kandi gutegura, mu buryo bumwe, inyandiko isobanura ibyagenwe bifasha kugira recognized by international standards. (2) The internal control system should at least contain the identification of organizational objectives, control environment, risk assessment procedures, control activities, information and communication as well as monitoring. Article 39: Internal control procedures’ manual (1) Every deposit-taking microfinance institution shall produce a procedures’ manual of their various activities and keep it up to date. (2) Those procedures’ manuals must specify modalities of collecting, processing and providing feedback, accounting and operations procedures. (3) It is also required to develop, under similar conditions, documentation specifying the resources assigned to par les normes internationales. (2) Le système de contrôle interne doit au moins contenir l'identification des objectifs organisationnels, l'environnement de contrôle, les procédures d'évaluation de risques, les activités de contrôle, l'information et la communication ainsi que la surveillance. Article 39: Manuel des procédures de contrôle interne (1) Chaque institution de microfinance de dépôt doit produire et tenir à jour le manuel de procédures de ses différentes activités. (2) Ces manuels de procédures doivent préciser les modalités de collecte, de traitement et de retour d’information, les procédures comptables et opérationnelles. (3) Il est également nécessaire d’élaborer, dans des conditions similaires, une documentation précisant les ressources
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 381 ngo ubugenzuzi bw’imbere bukore neza, harimo by’umwihariko kugaragaza inshingano inzego zitandukanye zifite, inshingano zahawe ubugenzuzi bw’imbere ndetse n’umutungo buzakoresha; amabwiriza yerekeye umutekano w’uburyo bukoreshwa mu itumanaho no guhanahana amakuru n’uburyo bwo gupima ibyateza ingorane. (4) Iyo nyandiko ibikwa ku buryo bworoha kuyibona, igihe isabwe n’inzego zifatirwamo ibyemezo, ubuyobozi, abakozi, umugenzuzi wigenga na Banki Nkuru. Ingingo ya 40: Urutonde rw’ibyitabwaho mu bugenzuzi bw’imbere mu kigo Buri kigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa kigomba gushyiraho urutonde rw’ibikurikizwa mu bugenzuzi bw’imbere rukubiyemo nibura: (a) amakuru yerekeye itandukanywa ry’inshingano; (b) ubugenzuzi bw’ibintu bihari bigaragara; (c) ubugenzuzi bw’ibaruramari n’imari; ensure the proper functioning of internal control, especially the different levels of responsibility, the duties involved in and resources assigned to internal control operations, the procedures related to the security of information and communication systems, and a description of risk measuring systems. (4) The documentation is organized for easy availability, upon request, to the decision-making bodies, management, staff, the external auditor and the Central Bank. Article 40: Internal control checklist Every deposit-taking microfinance institution should establish a checklist containing at least: (a) information on separation of duties; (b) physical controls; (c) accounting and financial controls; affectées au bon fonctionnement du contrôle interne, notamment les différents niveaux de responsabilité, les tâches et les ressources affectées aux opérations de contrôle interne, les procédures liées à la sécurité des systèmes d’information et de communication et une description des systèmes de mesure de risques. (4) La documentation est organisée de façon à être facilement accessible, sur demande, aux organes de décision, à la direction, au personnel, à l'auditeur externe et à la Banque Centrale. Article 40: Liste de vérification du contrôle interne Chaque institution de microfinance de dépôt doit établir une liste de contrôle contenant au moins des : (a) informations sur la séparation des tâches; (b) les contrôles physiques; (c) les contrôles comptables et financiers;
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 382 (d) imiterere y’imicungire n’uburyo bwo gukurikirana imikorere byoroshya ubugenzuzi bw’imbere; (e) imitunganyirize y’akazi; (f) uburyo bwo gutanga uruhushya no kwemeza ibikorerwa mu kigo hamwe; (g) n’abakozi ba ngombwa kugira ngo bafashe gukora neza ubugenzuzi. bw’imbere. Ingingo ya 41: Ubugenzuzi bw’imbere mu kigo mu ibaruramari (1) Buri kigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa kigomba kugenzura ko uburyo bw’ibaruramari bwashyizweho mu rwego rwo gutegura inyandiko yerekana uko imari ihagaze, inyandiko igaragaza inyungu n’igihombo ndetse n’andi mafaranga yinjiye, raporo igaragaza ihindagurika mu mutungo bwite w’ikigo n’inyandiko yerekana impinduka zabaye mu mutungo bwite hamwe n’indi nyandiko yose yerekeye imari, bukubiyemo amabwiriza agamije: (d) management and supervision structure that ease internal controls; (e) organization of work; (f) authorization and approval process as well as; (g) key personnel to enable efficient internal controls. Article 41: Internal control in accounting (1) Every deposit microfinance institution must ensure that the accounting system which is set up to prepare the statement of financial position, a statement of profit and loss and other comprehensive income, statement of cash flow and statement of changes in equity and any other financial statement includes a set of procedures to: (d) la structure de gestion et de supervision qui facilite les contrôles internes; (e) l'organisation du travail; (f) le processus d'autorisation et d'approbation ainsi que; (g) le personnel clé pour permettre les contrôles internes efficaces. Article 41: Contrôle interne en comptabilité (1) Chaque institution de microfinance de dépôt doit s'assurer que le système comptable qui est mis en place pour préparer l'état de la situation financière, un état des résultats et des autres éléments du résultat global, un état des flux de trésorerie et un état de variation des capitaux propres et tout autre état financier comprend un ensemble de procédures pour:
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 383 (a) gusobanura amakuru yose hifashishijwe inyandiko z’umwimerere kugira ngo bishoboke gukora ubugenzuzi budafite kirogoya kugeza ku nyandiko y’incamake no gukora ubugenzuzi kuva ku nyandiko z’incamake kugera ku nyandiko z’umwimerere; (b) gusobanura impinduka mu mafaranga asigaye hagati y’igihe cy’ibaruramari n’ikindi habikwa inyandiko z’ibanze zijyanye n’ayo mafaranga asigaye. (2) Buri mubare usobanuwe muri buri raporo z’ibaruramari ndetse n’imigereka hamwe n’izindi nyandiko zishyikirizwa Banki Nkuru ugomba kuba wagenzurwa, hashingiwe ku bintu bigize uwo mubare. (3) Buri kigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa kigomba kubika nibura mu gihe cy’imyaka icumi, inyandiko zose z’ibaruramari ndetse n’indi nyandiko yose zikenewe mu gusobanura inyandiko ayo madosiye yakoreshejwemo. (a) justify any data by using original documentary evidence from which it must be possible to constitute an uninterrupted audit track to the summary document and vice versa; (b) explain the changes in balances from one accounting period to another by keeping records of subsidiary entries to those balances. (2) It is required that each amount set forth in all accounting reports and appendices as well as in other documents submitted to the Central Bank be verifiable, based on the details of the elements of which it is composed. (3) Every deposit-taking microfinance institution is required to keep, for a period of at least ten years, all accounting files and any other document needed to justify the documents such files were used to produce. (a) justifier toute donnée en utilisant des pièces justificatives originales à partir desquelles il doit être possible de constituer une piste d'audit ininterrompue jusqu'au document de synthèse et vice versa; (b) expliquer les variations des soldes d'une période comptable à l'autre en conservant les écritures subsidiaires de ces soldes. (2) Il est exigé que chaque montant figurant dans tous les rapports comptables et les annexes ainsi que dans d'autres documents soumis à la Banque Centrale soit vérifiable, sur la base du détail des éléments qui le composent. Chaque institution de microfinance de dépôt est tenue de conserver, pendant une période d’au moins dix ans, tous les dossiers comptables et tout autre document nécessaires pour justifier les dossiers dans lequels ces documents ont été utilisés.
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 384 Ingingo ya 42: Ubugenzuzi bw’imbere mu kigo mu micungire y’inguzanyo (1) Mu guhitamo imishinga ihabwa inguzanyo, buri kigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa gisuzuma niba umushinga wunguka, hakorwa isesengura rinononsoye ry’amafaranga umushinga uzatwara n’azawukomokaho hanasuzumwa impamvu y’icyo inguzanyo yasabiwe, kimwe n’aho amafaranga yo kwishyura azaturuka n’ubushobozi bw’uwahawe inguzanyo. (2) Buri kigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa gisuzuma nibura buri kwezi, uko inguzanyo zishyurwa n’izitishyurwa neza zihagaze. (3) Isuzuma rivugwa mu gika cya (2) cy’iyi ngingo riutuma hamenyekana neza umubare w’inguzanyo zigomba guteganyirizwa igihombo no gushyira ku gihe amakuru akubiye mu madosiye y’inguzanyo. (4) Amabwiriza agenga gutanga inguzanyo cyangwa uburyo bwo kwemeza imyenda idasohora amafaranga, agomba kuba yanditswe ku buryo bunononsoye kandi ajyanye Article 42: Internal control in loans management (1) Every deposit-taking micro finance institution must, when deciding to lend, take into account the rate of return, by ensuring that estimates of expenses and incomes are as exhaustive as possible and by examining the purpose of the requested loan, as well as the repayment source of the borrower and the capacity for reimbursement. (2) Every deposit-taking micro finance institution, analyzes on at least a monthly basis, the quality of its credit risk exposure status. (3) The evaluation refered to in Paragraph (2) of this Article makes it possible to determine the appropriate levels of provisioning and updating of credit files. (4) Procedures for lending and making commitments, especially when authority is delegated, must be clearly formalized and adapted to the characteristics of the deposit-taking Article 42: Contrôle interne dans la gestion des crédits (1) Chaque institution de microfinance de dépôt, au moment de décider d’octroyer un crédit, tient compte du taux de rendement du projet, en veillant à ce que les estimations de dépenses et de revenus soient aussi exhaustives que possible et en examinant l'objet du crédit demandé, ainsi que la source et la capacité de remboursement de l'emprunteur. (2) Chaque institution de microfinance de dépôt, analyse au moins une fois par mois, la qualité de son état d'exposition au risque de crédit. (3) L’évaluation visée au pargraphe (2) du présent article permet de déterminer les niveaux appropriés de provisionnement et de mise à jour des dossiers de crédit. (4) Les procédures d’octroi de crédits et de prendre des engagements, spécifiquement en cas de délégation de pouvoir, doivent être clairement formalisées et adaptées aux
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 385 n’imiterere y’ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa, by’umwihariko ingano yacyo, imiyoborere n’imiterere y’imirimo yacyo, cyane cyane iyo bikorwa n’urwego rwasigiwe ububasha. Ingingo ya 43: Ubugenzuzi bw’imbere mu kigo mu isuzumamikorere no gukora raporo (1) Nibura rimwe mu mwaka, inama y'ubutegetsi igomba gusuzuma no gushyira ku gihe gahunda y’ubugenzuzi bw’imbere kugira ngo hongerwemo impinduka zabayeho. (2) Inama y’ubutegetsi y’ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa igomba kugenzura ibyakozwe n'ibyagezweho n’ubugenzuzi bw’imbere mu kigo, ishingiye ku makuru ishyikirizwa n'abayobozi b’ikigo n'atangwa n’urwego rushinzwe ubugenzuzi bw’imbere muri icyo kigo. (3) Inama y’ubutegetsi kandi itegura raporo y’ibigenderwaho mu gukora ubugenzuzi bw’imbere mu kigo. (4) Iyo raporo ivugwa mu gika cya (3) micro finance institution, such as its size, organization and nature of its activities. Article 43: Internal control in evaluation and reporting (1) At least once a year, the board of directors should review and update Internal Control framework to accommodate the changes and market developments. (2) The board of directors of every deposittaking microfinance institution must examine internal control activities and results on the basis of the information provided by those in charge of managing the institution and by the service in charge of internal control. (3) The board of directors then produces a report on the conditions under which internal control is carried out. (4) The report refered to in Paragraphe (3) caractéristiques de l’institution de microfinance de dépôt, telles que sa taille, son organisation et la nature de ses activités. Article 43: Contrôle interne en matière d'évaluation et de rapport (1) Au moins une fois par an, le conseil d’administration doit revoir et mettre à jour le cadre de contrôle interne pour s'adapter aux changements et aux évolutions du marché. (2) Le conseil d’administration de chaque institution de microfinance de dépôt doit examiner les activités et les résultats du contrôle interne sur base des informations fournies par les responsables de la gestion de l'institution et par le service en charge du contrôle interne. (3) Le conseil d’administration établit ensuite un rapport sur les conditions d'exercice du contrôle interne. (4) Le rapport visé au paragraphe (3)
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 386 cy’iyi ngingo iba ikubiyemo – (a) urutonde rw’ubushakashatsi bwakozwe hagaragazwa amasomo yavuye mu makosa yagiye akorwa cyane cyane ibitaratunganyijwe kurusha ibindi n’uburyo bwo gukosora amakosa yakozwe; (b) ibisobanuro ku byahinduwe mu bugenzuzi bw’imbere mu kigo mu gihe kirimo kwigwaho; (c) ibisobanuro ku buryo bukurikizwa mu ishyiramubikorwa ry’amabwiriza ajyanye n’ibikorwa bishya; (d) kwerekana ibikorwa by’ingenzi biteganyijwe mu rwego rw’ubugenzuzi bw’imbere mu kigo. (5) Iyo raporo yohererezwa buri mwaka kuri Banki Nkuru bitarenze tariki ya 30 Mata y’umwaka w’ibaruramari ukurikira. of this Article includes – (a) an inventory of inquiries carried out showing major lessons and, more particularly, the main inadequacies noted, as well as a follow up of corrective measures taken; (b) a description of important changes made in the field of internal control during the period under examination; (c) a description of conditions for the implementation of the procedures put in place for new activities; (d) presentation of the major anticipated actions in the area of internal control. (5) This report is forwarded every year to the Central Bank, at the latest on 30th April following the end of the financial year. comprend – (a) un état des lieux des enquêtes menées faisant apparaître les principaux enseignements et, plus particulièrement, les principales insuffisances constatées, ainsi qu’un suivi des mesures correctives prises; (b) une description des changements importants intervenus dans le domaine du contrôle interne au cours de la période examinée; (c) une description des conditions de mise en œuvre des procédures mises en place pour les nouvelles activités; (d) présentation des principales actions envisagées en matière de contrôle interne. (5) Ce rapport est transmis chaque année à la Banque Centrale, au plus tard le 30 avril suivant la clôture de l'exercice financier.
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 387 UMUTWE WA IV: INGINGO ZINYURANYE N’IZISOZA Ingingo ya 44: Kubahiriza ibiteganywa n’aya mabwiriza Ikigo cy’imari iciriritse cyakira amafaranga abitswa gisanzwe gikora kitujuje ibisabwa n’aya mabwiriza rusange gihawe igihe cy’umwaka umwe uhereye igihe aya mabwiriza rusange atangarijwe mu Igazeti ya Leta ya Repubulika y’u Rwanda kugira ngo cyuzuze ibisabwa Ingingo ya 45: Ingingo y’ururimi Aya mabwiriza rusange yateguwe mu rurimi rw’Icyongereza. Ingingo ya 46: Ingingo ivanaho Amabwiriza rusange no 02/2009 yo ku wa 27/05/2009 yerekeye imitunganyirize y’imikorere y’ibigo by’imari iciriritse n’izindi ngingo zose zinyuranyije n’aya mabwiriza rusange bivanyweho Ingingo ya 47: Gutangira gukurikizwa Aya mabwiriza rusange atangira gukurikizwa ku munsi atangarijwe mu Igazeti ya Leta ya Repubulika y’u Rwanda. CHAPTER IV: MISCELLENEOUS AND FINAL PROVISIONS Article 44: Compliance with this regulation Existing deposit-taking microfinance that does not meet the requirements of this regulation is given a period of one year from its publication to comply with them. Article 45: Language provision This Regulation was drafted in English. Article 46: Repealing provision Regulation no 02/2009 of 27/05/2009 on the organization of microfinance activity and all other prior provisions contrary to this regulation are repealed. Article 47: Entry into force This regulation comes into force on the date of its publication in the Official Gazette of the Republic of Rwanda. CHAPITRE IV: DISPOSITIONS DIVERSES ET FINALES Article 44: Conformité avec le présent règlement L’institution de microfinance de dépôt existante qui ne satisfait pas aux exigences de ce règlement dispose un délai d'une année à compter de sa publication pour s'y conformer. Article 45: Disposition linguistique Le présent règlement a été rédigé en anglais. Article 46: Disposition abrogatoire Le règlement n° 02/2009 du 27/05/2009 relatif à l'organisation de l'activité de microfinance et toutes autres dispositions antérieures contraires au présent règlement sont abrogés. Article 47: Entrée en vigueur Le présent règlement entre en vigueur le jour de sa publication au Journal Officiel de la République du Rwanda.
Official Gazette n° Special of 31/03/2023 388 Kigali, 27/03/2023 (sé) RWANGOMBWA John Guverineri Governor Gouverneur Bibonywe kandi bishyizweho Ikirango cya Repubulika: Seen and sealed with the Seal of the Republic: Vu et scellé du Sceau de la République: (sé) Dr UGIRASHEBUJA Emmanuel Minisitiri w’Ubutabera akaba n’Intumwa Nkuru ya Leta Minister of Justice and Attorney General Ministre de la Justice et Garde des Sceaux